🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:42:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अजमोदा
ajamodā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अजवाइन/अजमोद के नाम (2.4.145) उग्रगन्धा · ब्रह्मदर्भा · यवानिका
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अजमोदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दे॰ अजमोद [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अज—मोद, m. or अज—मोदा, f. or अज—मोदिका, f. ‘goat's delight’, N. of various plants, common Carroway, the species called Ajwaen (Ligusticum Ajowan), a species of Parsley, Apium Involucratum.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (9,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजमोदा स्त्री अजस्य मोद इव मोदो गन्धो यस्याः अजं मोदयति आनन्दयति मोदि--अण् वा । अजगन्धवत्यां, वनयमान्याम् यमानीमात्रे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0089,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजमोदा, स्त्री, (अजानां खाद्यतया मोदो हर्षो यस्याः सा अजानां मोदो गन्ध इव गन्धो यस्याः सा) यवानिका । तत्पर्य्यायः । उग्रगन्धा २ ब्रह्म- दर्भा ३ यवानिका ४ ॥ इत्यमरः । यमानी द्विविधा । एका क्षेत्रयमानी सा अजमोदेत्येव ख्याता । अपरा यमानीत्येव ख्याता । अविशेषात् द्वयो- रपीति सुभूतिः ॥ केचित्तु अजमोदादिद्वयं वन- यमान्यां । ब्रह्मदर्भादिद्वयं यमान्यामित्याहुः उग्रगन्धाजमोदाख्या स्मृतक्षेत्रयमानिकेति । य- मानी दीपको दीप्यो भूतिकश्च यमानिकेति च रत्नमाला ॥ इति भरतः ॥ * ॥ वैद्यके तु वन- यमानी इति ख्याता । तत्पर्य्यायः । खराह्वा २ वस्तमोदा ३ मर्कटी ४ मोदा ५ गन्धदला ६ [] हस्तिकारवी ७ गन्धपत्रिका ८ मायूरी ९ शि- खिमोदा १० मोदाढ्या ११ वह्निदीपिका १२ ब्रह्मकोशी १३ विशाली १४ हयगन्धा १५ उग्र- गन्धिका १६ मोदिनी १७ फलमुख्या १८ वि- शल्या १९ । अस्या गुणाः । कटुत्वं । उष्णत्वं । रूक्षत्वं । रुचिकारित्वं । कफवायुशूलाध्मानारुचि- जठरामयनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ य- मानी । यथा, -- “अजमोदा खराश्वा च मयूरो दीप्यकस्तथा । तथा ब्रह्मकुशा प्रोक्ता कारवी लोचमस्तकः ॥ अजमोदा कदुस्तीक्ष्णा दीपनी कफवातनुत् । उष्णा विदाहिनी हृद्या वृष्या बलकरी लघुः ॥ नेत्रामयकृमिच्छर्द्दिहिध्मवस्तिरुजो हरेत्” ॥ * ॥ अथ खुरासानीयवानीनामगुणाः । “पारसीययवानी तु यवानीसदृशी गुणैः । विशेषात्पाचनी रूक्षा ग्राहिणी मादिनी गुरुः” ॥ इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-018-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अजमोदा" आता है (27)
मोदा अजमोदा । बन अजवाइनअजगंधा अजमोदागंधदला अजमोदा । अजवायनमायूरी अजमोदामोदिनी अजमोदाविशाली अजमोदाखराह्वा अजमोदा । अजवाइनफलमुख्या अजमोदा । अजवायनमोदाढ्या अजमोदा । बन अजवाइनशिखिमोदा अजमोदा । अजवायनब्रह्मकोशी अजमोदावस्तमोदा अजमोदावह्निदीपिका अजमोदाबस्तमोदा अजमोदाब्रह्मकुशा अजमोदाबस्तगधा अजगंधा । अजमोदागंधपत्रो अजमोदा । अजवायनलोमकर्कटी अजमोदाअत्युग्रगंधा अजमोदामिषि जटामासीमिसि जटामासी । वालछड़दीप्यक अजवायनमर्कटी वानरी । बँदरीहयगंधा अश्वगंधा । असगंधहस्ती हाथी । विशेष—हेमचंद्र ने कहा है कि हस्ती चार प्रकार के कहे गए हैं- भद्…दीपनगण जठराग्नि को तीव्र करनेवाले पदार्थों का वर्ग । भूख लगानेवाली ओषधियों का…हिंगाष्टकचूर्ण वैद्यक में प्रसिद्ध एक अजीर्णनाशक और पाचक चूर्ण । विशेष—सोंठ, पीपल, का…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें