॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: उद्यम करना, प्रयत्न करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उद्यमे
अंग्रेज़ी: to exert,to try, to put effort
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अडः | अडौ | अडाः |
| द्वितीया | अडम् | अडौ | अडान् |
| तृतीया | अडेन | अडाभ्याम् | अडैः |
| चतुर्थी | अडाय | अडाभ्याम् | अडेभ्यः |
| पञ्चमी | अडात् / अडाद् | अडाभ्याम् | अडेभ्यः |
| षष्ठी | अडस्य | अडयोः | अडानाम् |
| सप्तमी | अडे | अडयोः | अडेषु |
| सम्बोधन | हे अड | हे अडौ | हे अडाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अडति | अडतः | अडन्ति |
| मध्यम | अडसि | अडथः | अडथ |
| उत्तम | अडामि | अडावः | अडामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अडति · लिट्: आड · लुट्: अडिता · लृट्: अडिष्यति · लोट्: अडतात् · लङ्: आडत् · विधिलिङ्: अडेत् · आशीर्लिङ्: अड्यात् · लुङ्: आडीत् · लृङ्: आडिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अडन · ण्वुल्: आडकः · तृच्: अडिता · ण्यत्: आड्यः · तव्य: अडितव्यः · अनीयर्: अडनीयः · क्त: अडितः · क्तवतु: अडितवान् · शतृ: अडन् · स्य-शतृ: अडिष्यन् · क्त्वा: अडित्वा · ल्यप्: प्राड्य · तुमुन्: अडितुम् · णमुल्: आडम् · घञ्: आडः · क्तिन्: अट्टि · क्वसु: आडिवान्
अर्थ: खेलना, क्रीड़ा करना
संस्कृत: विलसने विकसने च
अंग्रेज़ी: to foster,to cherish,to play
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | चलतात् / चलताद् / चलतु | चलताम् | चलन्तु |
| मध्यम | चल / चलतात् / चलताद् | चलतम् | चलत |
| उत्तम | चलानि | चलाव | चलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चलति · लिट्: चचाल · लुट्: चलिता · लृट्: चलिष्यति · लोट्: चलतात् · लङ्: अचलत् · विधिलिङ्: चलेत् · आशीर्लिङ्: चल्यात् · लुङ्: अचालीत् · लृङ्: अचलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चलन · ण्वुल्: चालकः · तृच्: चलिता · ण्यत्: चाल्यः · तव्य: चलितव्यः · अनीयर्: चलनीयः · क्त: चलितः · क्तवतु: चलितवान् · शतृ: चलन् · स्य-शतृ: चलिष्यन् · क्त्वा: चलित्वा · ल्यप्: प्रचल्य · तुमुन्: चलितुम् · णमुल्: चालम् · घञ्: चालः · क्तिन्: चल्ति · क्वसु: चेलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अडम् | अड (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अड् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: अड (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अड् + अच् | अड (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अड् + अच् |
| चल | चल् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: चल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | चल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
अडम् 📚 ➤ उद्यम करना, प्रयत्न करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उद्यमे
चल 📚 ➤ खेलना, क्रीड़ा करना
संस्कृत: विलसने विकसने च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अड 📚 | अद्यमे भ्वादि० पर० सक० सेट् । अडति आडीत् | 🟢🟤 |
| चल् 📚 | (cf. √ चर् and also √ चट्) cl. 1. ˚लति (metrically also Ā. ˚ते; perf. … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| अडंचल | अडम् + चल | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड