🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:29 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अतट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अतट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अतट

अर्थ: "तटरहित, खड़ी ढाल वाला"

संस्कृत: पर्वतात्पतनस्थानम् · पर्याय: प्रपात, भृगु

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अतट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अतट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अतट (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतटःअतटौअतटाः
द्वितीयाअतटम्अतटौअतटान्
तृतीयाअतटेनअतटाभ्याम्अतटैः
चतुर्थीअतटायअतटाभ्याम्अतटेभ्यः
पञ्चमीअतटात् / अतटाद्अतटाभ्याम्अतटेभ्यः
षष्ठीअतटस्यअतटयोःअतटानाम्
सप्तमीअतटेअतटयोःअतटेषु
सम्बोधनहे अतटहे अतटौहे अतटाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अतट
अतट
ataṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
खड़ी ढलान/गिरने का स्थान (2.3.4) प्रपात · भृगु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अतट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पर्वत का शिखर । चोटी । टीला ।
२. जमीन का निचला भाग । अतल (को॰) ।
अतट २ वि॰ तटहीन । खड़ी ढालवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-तट mfn. having no beach or shore, precipitous, Śāk.
अ-तट m. a precipice
the third hell
cf. अतल.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (12,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अतट a. [न. ब.] Having no shore or beach; precipitate, steep. --टः 1 A precipice, a steep crag. --2 N. of a hill. --3 The lower part of the earth. --Comp. --प्रपातः a steep precipice; a fall headlong from a precipice; a precipitate fall; मनोरथानामतटप्रपातः Ś. 6. 9 of my hopes there is a precipitate fall (some read the line as मनोरथा नाम तटप्रपातः and take it to mean ‘verily our desires are like the crumblings of river banks).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0028-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतट पु० तट्यते आहन्यतेऽम्भसा इति तटं जलाघातस्थानं तन्नास्ति यस्य ब० । (आडरीरि) प्रसिद्धे आलम्बनस्थान- शून्ये, “मनोरथानामतटप्रपाताः” इति । पर्व्वताद्युच्च- स्थाने, भूमेरधोभागे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0097,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतटः, पुं, (तट्यते आहन्यते जलेन इति तट् + घ- ञर्थे कः, तटंजलप्रपातस्थानं न विद्यते अस्य बहु- व्रीहिः) पर्ब्बतस्योच्चस्थानं । तत्पर्य्यायः । प्रपातः २ भृगुः ३ । इत्यमरः ॥ (यथा शाकुन्तले । मनो- रथानामतटप्रपातः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-025-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अतट" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अतटअतट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अतट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अतट 📚 ➤ "तटरहित, खड़ी ढाल वाला"
संस्कृत: पर्वतात्पतनस्थानम् · पर्याय: प्रपात, भृगु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अतट 📚पर्वत का शिखर । चोटी । टीला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अतट

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें