🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:31:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अतस्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अतस्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अतस्

अर्थ: इसकी अपेक्षा, इससे

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अतस्
अतस्
atas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अतस् ind. (ablative of the pronom. base अ, equivalent to अस्मात्), from this, than this
hence
henceforth, from that time
from this or that cause or reason.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (12,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अतस् ind. [इदं-तसिल्] 1 Than this; from this (having a comparative force); अतो देवा अवंतु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे Rv. 1. 22. 16; किमु परमतो [] नर्तयसि मां Bh. 3. 6; अतोऽन्यथा Ms. 5. 31. --2 From this or that cause, hence, consequently, so, therefore (corr. to यत्, यस्मात् or हि, expressed or understood); अंतर्गतं प्राणभृतां हि वेद सर्वं भवान्भावमतोभिधास्ये R. 2. 43, 3. 50, Ku. 2. 5; अथातो ब्रह्मजिज्ञासा Ś. B. now therefore &c. --3 Hence, from this place; henceforth (of time or place); (-परं, -ऊर्ध्वं), afterwards. --4 Then (corr. of यदि-यद्). --Comp. --अर्थं --निमित्तं on this account, hence, for this reason. --एव for this very reason. --ऊर्ध्वं henceforth; afterwards. --परं (a) further on, any longer (with abl.); hereafter; निवसिष्यसि मय्येव अत उर्ध्वं Bg. 12. 8. (b) beyond this, further than this; भाग्यायत्तमतःपरं Ś. 4. 16 more than this; अतःपरं नास्ति ममोत्तरं V. 2 now I have nothing more to say; (c) afterwards.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0029-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतस् अव्य० इदम् + तसिल् । एतद्धेतुकार्थे “अथातो ब्रह्म जिज्ञासेति” सूत्रे अतःशब्दो हेत्वर्थ इति भाष्यम् । “अथातो धर्म्मजिज्ञासेति” जै० । “अतश्चराचरं विश्वमिति” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0098,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अतस्अव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अतस् 📚 ➤ इसकी अपेक्षा, इससे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अतस् 📚ind. (ablative of the pronom. base अ, equivalent to अस्मात्), from thi…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें