🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:33:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अत्यंत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अत्यंत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अत्यंत

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अत्यंत
अत्यंत
atyaṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अत्यंत वि॰ [सं॰ अत्यन्त] बहुत अधिक । बेहद । अतिशय । हद से ज्यादा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अत्य्-अन्त mfn. beyond the proper end or limit
excessive, very great, very strong
endless, unbroken, perpetual
absolute, perfect
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (16,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अत्यंत a. [अतिक्रांतः अंतं सीमां नाशं] 1 Excessive, much, very great or strong; ˚वैरं great enmity; ˚मैत्री; ˚हिमोत्किरानिलाः Ku. 5. 26. --2 Complete, perfect, absolute; ˚अभावः absolute non-existence; See below. --3 Endless, perpetual, permanent, everlasting, uninterrupted, unbroken; किं वा तवात्यंतवियोगमोघे हतजीविते R. 14. 65; भवत्यजरमत्यंतं Pt. 1. 151; ˚तं सुखमश्नुते Ms. 5. 46; Bg. 6. 28; कस्यात्यंतं सुखमुपनतं Me. 109; नायमत्यंतसंवासो लभ्यते येन केनचित् H. 4. 73. --तं ind. 1 Exceedingly, excessively, very much, to the highest degree; स्थायीभवति चात्यंतं रागः शुक्लपटे यथा Pt. 1. 33; ˚शिशु Mu. 4. 14 very young. --2 For ever, to the end (of life), through life; अत्यंतमात्मसदृशेक्षणवल्लभाभिराहो निवत्स्यति Ś. 1. 27 for all time, in perpetuity; सा चात्यंतमदर्शनं नयनयोर्याता V. 4. 2.; oft in comp.; ˚गता See below; प्रियमत्यंतविलुप्तदर्शनं Ku. 4. 2 for ever lost to view; R. 14. 49. --3 Absolutely, perfectly, completely. --Comp. --अभावः absolute or complete non-existence, absolute non-entity, a thing which does not exist at any one of the three periods of time, or does not [] exist for all time; त्रैकालिकसंसर्गावच्छिन्नप्रतियोगिकः. (This is considered to be नित्य or eternal and different from the other kinds of अभाव). --ग a. going or walking too much or too fast. --गत a. gone or departed for ever, gone never to return; कथमत्यंतगता न मां दहेः R. 8. 56. {2} always applicable, perfectly intimate or pertinent. --गतिः f. {1} sense of ‘completely’; अनत्यंतगतौ क्तात् P. V. 4. 4. {2} completion, accomplishment. --गामिन् a. {1} going or walking very much, going too fast or quickly. {2} excessive, much. --निवृत्तिः f. complete disappearance, absolute cessation. --वासिन् m. [वस्-णिनि] one who constantly stays with his preceptor, as a student. --संयोगः close proximity, uninterrupted continuity; कालाध्वनोरत्यंतसंयोगे P. II. 1. 29. {2} Inseparable coexistence. --संपर्कः excessive sexual intercourse. --सुकुमार a. very tender. --(रः) a kind of grain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0037-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्यन्त न० अतिक्रान्तोऽन्तं सीमाम् अत्या० स० । अतिशये । तद्युक्ते सर्वपरिच्छेदातिक्रान्ते त्रि० । अतिक्रमेऽव्ययी० । परिच्छेदातिक्रमे नाशातिक्रमे च अव्य० । “किं वा तवा- त्यन्तवियोगदुःखे” इति रघु० “अत्यन्तहिमोत्तरानिला इति” कुमा० । “सुखमत्यन्तमश्नुते” इति गीता । “शरीरस्य गुणानाञ्च दूरमत्यन्तमन्तरमिति” च पुरा० । “अत्यन्ते भवः ठक् आत्यन्तिकः । अत्यन्तभवे वस्तुनि त्रि० । नाशाति- क्रान्ते त्रि० “अत्यन्तं निर्जगद्योमेति” पञ्चदशी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0108,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्यन्तं, क्ली, (अन्तं सीमामतिक्रान्तम् अत्यादीति समासः ।) अतिशयः । यथा । अत्यन्तं कठिनौ तथापि हृदयानन्दाय वक्षोरुहौ । इति नरहरि- कविः ॥
अत्यन्तः सुकुमारः, पुं, (अत्यन्तः सुकुमारः कर्म्म- धारयः ।) कङ्गुनीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-031-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अत्यंत" आता है (28)
महा अत्यंत । बहुत । अधिकअतीव अधिक । ज्यादा । बहुत । अतिशय । अत्यंतअतिशय बहुत । ज्याता । अत्यंततीव्र अतिशय । अत्यंतअतिवेल अत्यंत । असीम । बेहदसुष्ठु अतिशय । अत्यंतअतिगत बहुतायत को पहुँचा हुआ । बहुत । अधिक । ज्यादा । अत्यंतभूरिशः अत्यंत । बहुतसातिशय अत्यंत । अत्यधिक । बहुत ज्यादागायत बहुत अधिक । हद से ज्यादा । अत्यंत । जैसे,—वह गायत दरजे का पाजी हैअगाधा अत्यंत । बहुत । अधिकअतवान पु वि॰ अधिक । अत्यंतनिहायत अत्यंत । बहुत अधिक । जैसे, निहायत उम्दा चीज, निहायत बारीक कामपापीयसी अत्यंत । पापिनी । अधिक पापवालीनि अव्य एक उपसर्ग जिसके लगने से शब्दों मे इन अर्थों की विशेषता होती है—अगाध अथाह । बहुत गहरा । अतल स्पर्शअगम्य न जाने योग्यएकांत (सं॰ एकान्त)उन्नद्ध खूब बँघा हुआनितराम् अव्यसुतरां अतः । इसलिये । निदानसमुत्कट उत्तुंग । उन्नत । ऊँचाखतम पूर्णअगाह पु वि॰प्रम † वि॰बनाई पु क्रि॰ वि॰सख्त कठोर । कड़ा । जो मुलायम न होसुठि † ^१ वि॰

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अत्यंतउमा-कोश अत्यंत: बहुत अधिक । बेहद । अतिशय । हद से ज्यादा 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अत्यंत 📚 ➤ बहुत अधिक । बेहद । अतिशय । हद से ज्यादा उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अत्यंत 📚बहुत अधिक । बेहद । अतिशय । हद से ज्यादा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें