🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:42:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अत्यंत
atyaṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अत्यंत वि॰ [सं॰ अत्यन्त] बहुत अधिक । बेहद । अतिशय । हद से ज्यादा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अत्य्-अन्त mfn. beyond the proper end or limit
excessive, very great, very strong
endless, unbroken, perpetual
absolute, perfect
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (16,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अत्यंत a. [अतिक्रांतः अंतं सीमां नाशं] 1 Excessive, much, very great or strong; ˚वैरं great enmity; ˚मैत्री; ˚हिमोत्किरानिलाः Ku. 5. 26. --2 Complete, perfect, absolute; ˚अभावः absolute non-existence; See below. --3 Endless, perpetual, permanent, everlasting, uninterrupted, unbroken; किं वा तवात्यंतवियोगमोघे हतजीविते R. 14. 65; भवत्यजरमत्यंतं Pt. 1. 151; ˚तं सुखमश्नुते Ms. 5. 46; Bg. 6. 28; कस्यात्यंतं सुखमुपनतं Me. 109; नायमत्यंतसंवासो लभ्यते येन केनचित् H. 4. 73. --तं ind. 1 Exceedingly, excessively, very much, to the highest degree; स्थायीभवति चात्यंतं रागः शुक्लपटे यथा Pt. 1. 33; ˚शिशु Mu. 4. 14 very young. --2 For ever, to the end (of life), through life; अत्यंतमात्मसदृशेक्षणवल्लभाभिराहो निवत्स्यति Ś. 1. 27 for all time, in perpetuity; सा चात्यंतमदर्शनं नयनयोर्याता V. 4. 2.; oft in comp.; ˚गता See below; प्रियमत्यंतविलुप्तदर्शनं Ku. 4. 2 for ever lost to view; R. 14. 49. --3 Absolutely, perfectly, completely. --Comp. --अभावः absolute or complete non-existence, absolute non-entity, a thing which does not exist at any one of the three periods of time, or does not [] exist for all time; त्रैकालिकसंसर्गावच्छिन्नप्रतियोगिकः. (This is considered to be नित्य or eternal and different from the other kinds of अभाव). --ग a. going or walking too much or too fast. --गत a. gone or departed for ever, gone never to return; कथमत्यंतगता न मां दहेः R. 8. 56. {2} always applicable, perfectly intimate or pertinent. --गतिः f. {1} sense of ‘completely’; अनत्यंतगतौ क्तात् P. V. 4. 4. {2} completion, accomplishment. --गामिन् a. {1} going or walking very much, going too fast or quickly. {2} excessive, much. --निवृत्तिः f. complete disappearance, absolute cessation. --वासिन् m. [वस्-णिनि] one who constantly stays with his preceptor, as a student. --संयोगः close proximity, uninterrupted continuity; कालाध्वनोरत्यंतसंयोगे P. II. 1. 29. {2} Inseparable coexistence. --संपर्कः excessive sexual intercourse. --सुकुमार a. very tender. --(रः) a kind of grain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0037-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्यन्त न० अतिक्रान्तोऽन्तं सीमाम् अत्या० स० । अतिशये । तद्युक्ते सर्वपरिच्छेदातिक्रान्ते त्रि० । अतिक्रमेऽव्ययी० । परिच्छेदातिक्रमे नाशातिक्रमे च अव्य० । “किं वा तवा- त्यन्तवियोगदुःखे” इति रघु० “अत्यन्तहिमोत्तरानिला इति” कुमा० । “सुखमत्यन्तमश्नुते” इति गीता । “शरीरस्य गुणानाञ्च दूरमत्यन्तमन्तरमिति” च पुरा० । “अत्यन्ते भवः ठक् आत्यन्तिकः । अत्यन्तभवे वस्तुनि त्रि० । नाशाति- क्रान्ते त्रि० “अत्यन्तं निर्जगद्योमेति” पञ्चदशी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0108,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अत्यन्तं, क्ली, (अन्तं सीमामतिक्रान्तम् अत्यादीति समासः ।) अतिशयः । यथा । अत्यन्तं कठिनौ तथापि हृदयानन्दाय वक्षोरुहौ । इति नरहरि- कविः ॥
अत्यन्तः सुकुमारः, पुं, (अत्यन्तः सुकुमारः कर्म्म- धारयः ।) कङ्गुनीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-031-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अत्यंत" आता है (28)
महा अत्यंत । बहुत । अधिकअतीव अधिक । ज्यादा । बहुत । अतिशय । अत्यंतअतिशय बहुत । ज्याता । अत्यंततीव्र अतिशय । अत्यंतअतिवेल अत्यंत । असीम । बेहदसुष्ठु अतिशय । अत्यंतअतिगत बहुतायत को पहुँचा हुआ । बहुत । अधिक । ज्यादा । अत्यंतभूरिशः अत्यंत । बहुतसातिशय अत्यंत । अत्यधिक । बहुत ज्यादागायत बहुत अधिक । हद से ज्यादा । अत्यंत । जैसे,—वह गायत दरजे का पाजी हैअगाधा अत्यंत । बहुत । अधिकअतवान पु वि॰ अधिक । अत्यंतनिहायत अत्यंत । बहुत अधिक । जैसे, निहायत उम्दा चीज, निहायत बारीक कामपापीयसी अत्यंत । पापिनी । अधिक पापवालीनि अव्य एक उपसर्ग जिसके लगने से शब्दों मे इन अर्थों की विशेषता होती है—अगाध अथाह । बहुत गहरा । अतल स्पर्शअगम्य न जाने योग्यएकांत (सं॰ एकान्त)उन्नद्ध खूब बँघा हुआनितराम् अव्यसुतरां अतः । इसलिये । निदानसमुत्कट उत्तुंग । उन्नत । ऊँचाखतम पूर्णअगाह पु वि॰प्रम † वि॰बनाई पु क्रि॰ वि॰सख्त कठोर । कड़ा । जो मुलायम न होसुठि † ^१ वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें