🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:03:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अनघ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अनघ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अनघ

अर्थ: - नास्ति अघो पापः दोषो वा यस्य

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अनघ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अनघ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनघःअनघौअनघाः
द्वितीयाअनघम्अनघौअनघान्
तृतीयाअनघेनअनघाभ्याम्अनघैः
चतुर्थीअनघायअनघाभ्याम्अनघेभ्यः
पञ्चमीअनघात् / अनघाद्अनघाभ्याम्अनघेभ्यः
षष्ठीअनघस्यअनघयोःअनघानाम्
सप्तमीअनघेअनघयोःअनघेषु
सम्बोधनहे अनघहे अनघौहे अनघाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अनघ
अनघ
anagha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनघ १ वि॰ [सं॰]
१. निष्पाप । पातकरहित । निर्दोष । बेगुनाह ।
२. पवित्र । शुद्ध ।
अनघ २ संज्ञा पुं॰ वह जो पाप न हो । पुण्य । उ॰— तुलसिदास जगदाघ जवास ज्यों अनघ आगि लागे डाढ़ना— तुलसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-अघ mf(आ)n. sinless
faultless
uninjured
handsome, L.
अन्-अघ m. white mustard, L.
N. of Śiva and others.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (24,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनघ a. [न. ब.] 1 Sinless, innocent; अवैमि चैनामनघेति R. 14. 40. --2 Free from blame, faultless, handsome; रूपमनघं Ś. 2. 10; यस्य ज्ञानदयासिंधोरगाधस्यानघा गुणाः Ak.; ˚सर्वगात्री Dk. 123. --3 Without mishap or accident, free from danger, calamity &c.; safe, [] unhurt; यास्त्वामनघमद्राक्ष्म Dk. 108; कच्चिन्मृगीणामनघा प्रसूतिः R. 5. 7; मृगवधूर्यदा अनघप्रसवा भवति Ś. 4 safely delivered or brought to bed; ˚प्रसूतेः R. 14. 75. --4 Without grief or sorrow; दयालुमनघस्पृष्टं R. 10. 19. --5 Free from dirt, impurities &c., pure, spotless; R. 13. 65; 10. 80; Śi. 3, 31. --घः 1 White mustard. --2 N. of Viṣṇu; अनघो विजयो जेता; also of Śiva and of several other persons, a Gandharva, Sādhya &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0055-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनघ त्रि० नास्ति अघं पापं दुःखं व्यसनं कालुष्यं वा यस्य । पापशून्ये, दुःखहीने, व्यसनशून्ये, मलशून्ये, स्वच्छे च । विष्णौ पु० “अनघो विजयो जेतेति” वि० सह० । “स आत्माऽपहतपाप्मेत्यादि” श्रुतौ तस्य पापराहित्योक्तेस्तथा- त्वम् । तत्र दुःखशून्ये, “दयालुमनघस्पृष्टमिति” माघः । दोषरहिते “अगाधस्यानघा गुणा” इत्यमरः । व्यसनरहिते “कच्चित् मृगीनामनघा प्रसूतिः? इति” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0144,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनघः, त्रि, (नास्ति अघं पापं यस्य सः ।) अपापः । निर्म्मलः । मनोज्ञः । इति मेदिनी ॥ (यथा शाकुन्तले -- “अखण्डं पुण्यानां फलमिव च तद्रूपमनघं” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-041-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अनघअनघ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अनघ 📚 ➤ - नास्ति अघो पापः दोषो वा यस्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अनघ 📚निष्पाप । पातकरहित । निर्दोष । बेगुनाह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें