🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:37:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनघ
anagha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनघ १ वि॰ [सं॰]
१. निष्पाप । पातकरहित । निर्दोष । बेगुनाह ।
२. पवित्र । शुद्ध ।
अनघ २ संज्ञा पुं॰ वह जो पाप न हो । पुण्य । उ॰— तुलसिदास जगदाघ जवास ज्यों अनघ आगि लागे डाढ़ना— तुलसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-अघ mf(आ)n. sinless
faultless
uninjured
handsome, L.
अन्-अघ m. white mustard, L.
N. of Śiva and others.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (24,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनघ a. [न. ब.] 1 Sinless, innocent; अवैमि चैनामनघेति R. 14. 40. --2 Free from blame, faultless, handsome; रूपमनघं Ś. 2. 10; यस्य ज्ञानदयासिंधोरगाधस्यानघा गुणाः Ak.; ˚सर्वगात्री Dk. 123. --3 Without mishap or accident, free from danger, calamity &c.; safe, [] unhurt; यास्त्वामनघमद्राक्ष्म Dk. 108; कच्चिन्मृगीणामनघा प्रसूतिः R. 5. 7; मृगवधूर्यदा अनघप्रसवा भवति Ś. 4 safely delivered or brought to bed; ˚प्रसूतेः R. 14. 75. --4 Without grief or sorrow; दयालुमनघस्पृष्टं R. 10. 19. --5 Free from dirt, impurities &c., pure, spotless; R. 13. 65; 10. 80; Śi. 3, 31. --घः 1 White mustard. --2 N. of Viṣṇu; अनघो विजयो जेता; also of Śiva and of several other persons, a Gandharva, Sādhya &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0055-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनघ त्रि० नास्ति अघं पापं दुःखं व्यसनं कालुष्यं वा यस्य । पापशून्ये, दुःखहीने, व्यसनशून्ये, मलशून्ये, स्वच्छे च । विष्णौ पु० “अनघो विजयो जेतेति” वि० सह० । “स आत्माऽपहतपाप्मेत्यादि” श्रुतौ तस्य पापराहित्योक्तेस्तथा- त्वम् । तत्र दुःखशून्ये, “दयालुमनघस्पृष्टमिति” माघः । दोषरहिते “अगाधस्यानघा गुणा” इत्यमरः । व्यसनरहिते “कच्चित् मृगीनामनघा प्रसूतिः? इति” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0144,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनघः, त्रि, (नास्ति अघं पापं यस्य सः ।) अपापः । निर्म्मलः । मनोज्ञः । इति मेदिनी ॥ (यथा शाकुन्तले -- “अखण्डं पुण्यानां फलमिव च तद्रूपमनघं” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-041-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें