🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:22:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अनादरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अनादरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अनादरः

अर्थ: "उदासीन,उपेक्षावान"

संस्कृत: परिभवः · पर्याय: परिभव, परीभाव, तिरस्क्रिया, रीढा, अवमानना

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अनादर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अनादर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनादरःअनादरौअनादराः
द्वितीयाअनादरम्अनादरौअनादरान्
तृतीयाअनादरेणअनादराभ्याम्अनादरैः
चतुर्थीअनादरायअनादराभ्याम्अनादरेभ्यः
पञ्चमीअनादरात् / अनादराद्अनादराभ्याम्अनादरेभ्यः
षष्ठीअनादरस्यअनादरयोःअनादराणाम्
सप्तमीअनादरेअनादरयोःअनादरेषु
सम्बोधनहे अनादरहे अनादरौहे अनादराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अनादर
अनादर
anādara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनादर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आदार का अभाव । निरादार । अवज्ञा ।
२. तिरस्कार । अपमान । अप्रतिष्ठा । बेइजत्ती ।
३. एक काव्यालांकार । विशेष—इसमें प्राप्त वस्तु के तुल्य दूसरी अप्राप्त वस्तु की इच्छा के द्वारा प्राप्त वस्तु का अनादार सूचित कीया जाय । जैसे— सर
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आदर m. disrespect, contemptuous neglect
अन्-आदर mfn. indifferent, ŚBr.; ChUp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (28,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनादर a. [न. ब.] Showing no respect, indifferent, calm, regardless; M. 3. 15. --रः [न. त.] 1 Disregard, disrespect, disdain, contempt; षष्ठी चानादरे P. II. 3. 38, मन्यकर्मणि अनादरे विभाषाऽ प्राणिषु 17. --2 Ease, facility (one of the senses of आदर being ‘effort or care’, see the word); ˚खंडितशंकरशरासनः U. 1 (perhaps also ‘without any respect for the bow of the great god’); अनादरोपात्तधृतैकसायकं Ki. 14. 36.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0061-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनादर पु० आदुरः गोरवहेतुका सम्मानना विरोधे न० त० । परिमवे, तिरस्कारे, अवज्ञायाम् च तेषामादरविरो- धिप्त्व्यात्तथात । “गुणेपु रागो व्यसनेष्वनादरः” नीति० । ब० । आदरशून्ये त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0158,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनादरः, पुं, (आ + दृ + भावे अप्, न आदरः नञ्- समासः ।) निरादरः । तत्पर्य्यायः । परिभवः २ परिभावः ३ तिरस्क्रिया ४ रीढा ५ अवमानना ६ अवज्ञा ७ अवहेलं ८ असूक्षणं ९ । इत्यमरः ॥ असुक्षणं १० असुर्क्षणं ११ असूर्क्षणं १२ । इति भरतः ॥ (“गुणेषु रागो व्यसनेष्वनादरः” । इति पञ्चतन्त्रं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-045-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनादर" आता है (32)
रीढा अनादर । अवज्ञा । उपेक्षाअपमान अनादर । अवहेलना । बिड़ंबना । अवज्ञाधर्षण अनादर । अपमान । अवज्ञापरिभव अनादर । तिरस्कार । अपमान । हतकपरिभाव परिभव । अनादर । तिरस्कार । अपमानअवग्रहण अनादर । अवमान । अपमानतिरस्कार अनादर । अपमानविप्रकार तिरस्कार । अनादरसूर्क्षण अनादरअसूक्षण अनादरअमानना अनादर । अवज्ञा । तिरस्कार । अपमानप्रधर्षण अपमान । अनादरमानहानि अप्रतिष्ठा । अनादर । अपमान । बेइज्जती । हतक इज्जतअप्रतिष्ठा प्रतिष्ठा का उलटा । अनादर । अपमानछी घृणासूचक शब्द । घिन प्रट करने का शब्द । अनादर या अरुचिव्यंजक शब्द । जै…हुई विनोदपूर्ण उक्ति । अनादरसूचक हास । उप हास । व्यंग्य- पूर्ण निंदा । क्र…बिमान अनादर । अवज्ञाजिल्लत अनादर । अपमान । तिरस्कार । बेइज्जती । मुहा॰—जिल्लात उठाना=अव एक उपसर्ग । यह शब्द जिसमें लगता है उसमें निम्नलिखीत अर्थों की योजना कर…अपकार अनिष्ठसाधना द्वेष । द्रोह । बुराई । अनुपकार । हानि । नुकसान । अनभल । अ…अभिभव पराजयअववाद निंदा । बुराईअवलीला क्रीड़ा । खेलविध्वंस विनाश । नाश । बरबादीविनिपात विनाश । ध्वंस । बरबादीअनास्था अश्रद्ध । आरथा का अभावनिरपेक्ष जिसे किसी बात की अपेक्षा या चाह न हो । बेपरवाविवर्जन त्याग करने की क्रिया । परित्यागअसम्मति संमति का अभावखुआरी पु † संज्ञा स्त्री॰पराभौ † संज्ञा पुं॰ख्वारी बर्बादी । खराबी । नष्टता । भ्रष्टता

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अनादरःअनादर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अनादरः 📚 ➤ "उदासीन,उपेक्षावान"
संस्कृत: परिभवः · पर्याय: परिभव, परीभाव, तिरस्क्रिया, रीढा, अवमानना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अनादर 📚आदार का अभाव । निरादार । अवज्ञा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अनादर
अपमान के नाम (१.७.२४) — परिभव, परीभाव, तिरस्क्रिया, रीढा, अवमानना, अवज्ञा, अवहेलन, असूर्क्षण

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें