🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:08:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनादर
anādara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनादर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आदार का अभाव । निरादार । अवज्ञा ।
२. तिरस्कार । अपमान । अप्रतिष्ठा । बेइजत्ती ।
३. एक काव्यालांकार । विशेष—इसमें प्राप्त वस्तु के तुल्य दूसरी अप्राप्त वस्तु की इच्छा के द्वारा प्राप्त वस्तु का अनादार सूचित कीया जाय । जैसे— सर
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आदर m. disrespect, contemptuous neglect
अन्-आदर mfn. indifferent, ŚBr.; ChUp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (28,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनादर a. [न. ब.] Showing no respect, indifferent, calm, regardless; M. 3. 15. --रः [न. त.] 1 Disregard, disrespect, disdain, contempt; षष्ठी चानादरे P. II. 3. 38, मन्यकर्मणि अनादरे विभाषाऽ प्राणिषु 17. --2 Ease, facility (one of the senses of आदर being ‘effort or care’, see the word); ˚खंडितशंकरशरासनः U. 1 (perhaps also ‘without any respect for the bow of the great god’); अनादरोपात्तधृतैकसायकं Ki. 14. 36.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0061-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनादर पु० आदुरः गोरवहेतुका सम्मानना विरोधे न० त० । परिमवे, तिरस्कारे, अवज्ञायाम् च तेषामादरविरो- धिप्त्व्यात्तथात । “गुणेपु रागो व्यसनेष्वनादरः” नीति० । ब० । आदरशून्ये त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0158,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनादरः, पुं, (आ + दृ + भावे अप्, न आदरः नञ्- समासः ।) निरादरः । तत्पर्य्यायः । परिभवः २ परिभावः ३ तिरस्क्रिया ४ रीढा ५ अवमानना ६ अवज्ञा ७ अवहेलं ८ असूक्षणं ९ । इत्यमरः ॥ असुक्षणं १० असुर्क्षणं ११ असूर्क्षणं १२ । इति भरतः ॥ (“गुणेषु रागो व्यसनेष्वनादरः” । इति पञ्चतन्त्रं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-045-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनादर" आता है (32)
रीढा अनादर । अवज्ञा । उपेक्षाअपमान अनादर । अवहेलना । बिड़ंबना । अवज्ञाधर्षण अनादर । अपमान । अवज्ञापरिभव अनादर । तिरस्कार । अपमान । हतकपरिभाव परिभव । अनादर । तिरस्कार । अपमानअवग्रहण अनादर । अवमान । अपमानतिरस्कार अनादर । अपमानविप्रकार तिरस्कार । अनादरसूर्क्षण अनादरअसूक्षण अनादरअमानना अनादर । अवज्ञा । तिरस्कार । अपमानप्रधर्षण अपमान । अनादरमानहानि अप्रतिष्ठा । अनादर । अपमान । बेइज्जती । हतक इज्जतअप्रतिष्ठा प्रतिष्ठा का उलटा । अनादर । अपमानछी घृणासूचक शब्द । घिन प्रट करने का शब्द । अनादर या अरुचिव्यंजक शब्द । जै…हुई विनोदपूर्ण उक्ति । अनादरसूचक हास । उप हास । व्यंग्य- पूर्ण निंदा । क्र…बिमान अनादर । अवज्ञाजिल्लत अनादर । अपमान । तिरस्कार । बेइज्जती । मुहा॰—जिल्लात उठाना=अव एक उपसर्ग । यह शब्द जिसमें लगता है उसमें निम्नलिखीत अर्थों की योजना कर…अपकार अनिष्ठसाधना द्वेष । द्रोह । बुराई । अनुपकार । हानि । नुकसान । अनभल । अ…अभिभव पराजयअववाद निंदा । बुराईअवलीला क्रीड़ा । खेलविध्वंस विनाश । नाश । बरबादीविनिपात विनाश । ध्वंस । बरबादीअनास्था अश्रद्ध । आरथा का अभावनिरपेक्ष जिसे किसी बात की अपेक्षा या चाह न हो । बेपरवाविवर्जन त्याग करने की क्रिया । परित्यागअसम्मति संमति का अभावखुआरी पु † संज्ञा स्त्री॰पराभौ † संज्ञा पुं॰ख्वारी बर्बादी । खराबी । नष्टता । भ्रष्टता
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें