🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:36:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिभव
abhibhava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिभव संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ अभिभावुक, अभिभावो, अभिभूत]
१. पराजय ।
२. तिरस्कार । अनादर ।
३. अनहोनी बात । विलक्षण घटना ।
४. प्राबल्य । अधिकता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-भव See 1. अभि-√ भू below.
अभि-भव mfn. overpowering, powerful, AV. i, 29, 4
अभि-भव (अस्), m. prevailing, overpowering, predominance, Bhag. &c.
defeat, subjugation under (instr. or abl., or in comp.)
disregard, disrespect
humiliation, mortification.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (66,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिभवः 1 Defeat, subjugation, subjection, overpowering; इतरेतरानभिभवेन मृगास्तमुपासते गुरुमिवांतसदः Ki. 6. 34 (cf. K. 45 and the Bible “The wolf shall also dwell with the lamb” &c.); 8. 28; स्पर्शानुकूला इव सूर्यकांतास्तदन्यतेजोभिभवाद्वमंति Ś. 2. 7 when assailed, opposed, overpowered by another energy; अभिभवः कुत एव सपत्नजः R. 9. 4, 4. 21. --2 Being overpowered; जराभिभवविच्छायं K. 346; being attacked or affected, stupefied (by fever &c.); न रोगशांतिर्न चाभिभवः Suśr. --3 Contempt, disrespect; निरभिभवसाराः परकथाः Bh. 2. 64. --4 Humiliation, mortification (of pride); अलभ्यशोकाभिभवेयमाकृतिः Ku. 5. 43; K. 195. --5 Predominance, prevalence, rise, spread; अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यंति कुलस्त्रियः Bg. 1. 41; Ki. 2. 37.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0134-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिभव पु० अभि + भू--अप् । पराजये, तिरस्कारे, अनादरे, च । “रघोरभिभवाशङ्कि चुक्षुभे द्विषतां मनः” रघुः “अलभ्यशोकाभिभवेयमाकृतिर्विमानना सुभ्रु! कुतः पितुर्गृहे” कु० “अधर्माभिभवाच्चैव प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः” गीता । रोगादिना गात्रादिजडीभावे “वृषसिंह वृश्चिकघटैर्विद्धि स्थानं गमागमौन स्तः । न मृतं न चापि नष्टं न रोगशान्तिर्नचाभिभवः” षट् पञ्चाशिका ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0294,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिभवः, पुं, (अभि + भू + भावे अप् ।) गर्व्व- नाशः । परिभवः । पराभवः । इति शब्दरत्ना- वली हेमचन्द्रश्च ॥ (पराजयः । तिरस्कारः । “रघोरभिभवाशङ्कि चुक्षुभे द्विषतां मनः” । इति रघुवंशे । “बलवानपि निस्तेजाः कस्य नाभिभवास्पदं” । इति हितोपदेशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-074-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिभव" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें