🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:52:43 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धर्षण
dharṣaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धर्षण संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ धर्षणीय, धर्षित]
१. अनादर । अपमान । अवज्ञा ।
२. दबोचना । आक्रमण । दबाव या दमन करने का कार्य । हराने का कार्य । नीचा दिखाने का कार्य ।
३. असहनशीलता ।
४. एक अस्त्र का नाम ।
५. स्त्रीप्रसंग । रति ।
६. शिव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धर्षण mfn. offending, hurting, assaulting, MW.
धर्षण nf (आ). assault, outrage, offence, violation, seduction, MBh.; Hariv.; Pañc. &c.
धर्षण n. overpowering, L.
copulation, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (513,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धर्षणं, --णा [धृष्-भावे ल्युट्] 1 Boldness, insolence. --2 Insult, affront. --3 An assault, outrage, seduction, violation; as in नारी˚. --4 Copulation. --5 Contempt, disrespect. --6 Abuse. --7 Arrogance. --8 An offence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0594-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धर्षण न० धृष--भावे ल्युट् । १ परिभवे २ असहने ३ धर्षशब्दार्थे च । कर्मणि ल्युट् । ४ अभिसारिकायां स्त्रियाम् स्त्री ङीप् । मेदि० । कर्त्तरि ल्यु । ५ धर्षकारके त्रि० । ६ शिवे पु० । “अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः” भा० अनु० १७ अ० शिवसहस्रनामोक्तौ चु० धृष--भावे युच् । ७ धर्षणे स्त्री “श्रुत्वेमां धर्षणां तात! तव तेन दुरा- त्मना” भा० आ० ४१ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3866,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धर्षणं, क्ली, (धृष् + ल्युट् ।) परिभवः । (यथा, महाभारते । १ । २१४ । १९ । “सर्व्वमन्यत् परिहृतं धर्षणन्तु महीपतेः ॥”) रतिः । इति मेदिनी । णे, ५४ ॥ धर्षशब्दार्थो- ऽप्यत्र ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-789-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धर्षण" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें