॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: स्पष्ट बोलना
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
अंग्रेज़ी: to talk,to speak, to articulate
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | रपतात् / रपताद् / रपतु | रपताम् | रपन्तु |
| मध्यम | रप / रपतात् / रपताद् | रपतम् | रपत |
| उत्तम | रपाणि | रपाव | रपाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रपति · लिट्: रराप · लुट्: रपिता · लृट्: रपिष्यति · लोट्: रपतात् · लङ्: अरपत् · विधिलिङ्: रपेत् · आशीर्लिङ्: रप्यात् · लुङ्: अरपीत् · लृङ्: अरपिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रपण · ण्वुल्: रापकः · तृच्: रपिता · ण्यत्: राप्यः · तव्य: रपितव्यः · अनीयर्: रपणीयः · क्त: रपितः · क्तवतु: रपितवान् · शतृ: रपन् · स्य-शतृ: रपिष्यन् · क्त्वा: रपित्वा · ल्यप्: प्ररप्य · तुमुन्: रपितुम् · णमुल्: रापम् · घञ्: रापः · क्तिन्: रप्ति · क्वसु: रेपिवान्
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अन-आरप | समास: अन + रप् तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: आ + रप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: रप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रप् + अच् | रप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रप् + अच् |
| न | अव्ययम् 📚 |
अनआरप 📚अन 📚रप् ➤ अन (जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (कर्तृवाचक कृ…) + रप् (स्पष्ट बोलना)
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अन 📚 | पु क्रि॰ वि॰ बिना । बगैर | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| रप् 📚 | (cf. √ लप्) cl. 1. P. (Dhātup. xi, 7) रपति (pf. रराप &c. Gr.), to tal… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अन |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| अनारपन | अन + आरप | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड