॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: रमण करना, क्रीड़ा करना, खेलना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: क्रीडायाम् · पर्याय: व्यवाय, ग्राम्यधर्म, मैथुन, निधुवन
अंग्रेज़ी: to enjoy, to rejoice, to play
व्युत्पत्ति: रम् +क्त (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | रतः | रतौ | रताः |
| द्वितीया | रतम् | रतौ | रतान् |
| तृतीया | रतेन | रताभ्याम् | रतैः |
| चतुर्थी | रताय | रताभ्याम् | रतेभ्यः |
| पञ्चमी | रतात् / रताद् | रताभ्याम् | रतेभ्यः |
| षष्ठी | रतस्य | रतयोः | रतानाम् |
| सप्तमी | रते | रतयोः | रतेषु |
| सम्बोधन | हे रत | हे रतौ | हे रताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | रमते | रमेते | रमन्ते |
| मध्यम | रमसे | रमेथे | रमध्वे |
| उत्तम | रमे | रमावहे | रमामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रमते · लिट् (आत्मने.): रेमे · लुट् (आत्मने.): रन्ता · लृट् (आत्मने.): रंस्यते · लोट् (आत्मने.): रमताम् · लङ् (आत्मने.): अरमत · विधिलिङ् (आत्मने.): रमेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रंसीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अरंस्त · लृङ् (आत्मने.): अरंस्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रमण · ण्वुल्: रामकः · तृच्: रन्ता · यत्: रम्यः · तव्य: रन्तव्यः · अनीयर्: रमणीयः · क्त: रतः · क्तवतु: रतवान् · शानच्: रममाणः · क्त्वा: रत्वा · ल्यप्: प्ररत्य · तुमुन्: रन्तुम् · णमुल्: रामम् · घञ्: रामः · क्तिन्: रति · क्वसु: रेमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अपरतः | रत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अप + रम् + क्त 📚 अन्य सम्भावना: अपरत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
अपरतः 📚 ➤ रमण करना, क्रीड़ा करना, खेलना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: क्रीडायाम् · पर्याय: व्यवाय, ग्राम्यधर्म, मैथुन, निधुवन
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| रत 📚 | मैथुन । प्रसंग | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| रत |
दाम्पत्य-सम्बन्ध (२.७.६१) — व्यवाय, ग्राम्यधर्म, मैथुन, निधुवन |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड