🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:41:27 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अयोनिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अयोनिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अयोनिः

अर्थ: अजन्मा,नित्य

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अयोनि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. अयोनि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अयोनि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयोनिःअयोनीअयोनयः
द्वितीयाअयोनिम्अयोनीअयोनीः
तृतीयाअयोन्याअयोनिभ्याम्अयोनिभिः
चतुर्थीअयोनये / अयोन्यैअयोनिभ्याम्अयोनिभ्यः
पञ्चमीअयोनेः / अयोन्याःअयोनिभ्याम्अयोनिभ्यः
षष्ठीअयोनेः / अयोन्याःअयोन्योःअयोनीनाम्
सप्तमीअयोनौ / अयोन्याम्अयोन्योःअयोनिषु
सम्बोधनहे अयोनेहे अयोनीहे अयोनयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अयोनि
अयोनि
ayoni
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अयोनि १ वि॰ [सं॰]
१. जो उत्पन्न न हुआ हो । अजन्मा ।
२. नित्य ।
३. अवैध रूप से पैदा [को॰] ।
४. अज्ञान कुलवाला [को॰] ।
अयोनि २ संज्ञा पुं॰
१. योनि से भिन्न ।
२. ब्रह्मा ।
३. शिव ।
४. मूसल या लोढ़ा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अयो—ऽनि m. a pestle, L.
अ-योनि m. f. any place other than the pudendum muliebre, ŚBr.; Mn. xi, 173; Gaut.
अ-योनि mfn. = अ-योनि-ज below, MaitrS.
without origin or beginning (said of Brahma), Kum. ii, 9
(= अन्त्य-योनि) of an unworthy or unimportant origin, MBh. xiii, 1885
(in rhetoric) ‘having no source that can be traced’, original
अ-योनि (इस्), m. N. of Brahma (see before)
of Śiva, PadmaP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1316,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अयोनि a. 1 Without origin or [] source, eternal; जगद्योनिरयोनिस्त्वं Ku. 2. 9. --2 Not born from the womb; born in a manner not approved by law or religion. --निः f. 1 Not the womb; Y. 2. 293; Ms. 11. 174. --2 Not a particular verse of the Sāmaveda. --निः 1 N. of Brahmā and Śiva. --2 A pestle. --Comp. --ज, --जन्मन् a. not born from the womb, not produced in the ordinary course of generation; शरीरं द्विविधं योनिजमयोनिजं चेति T. S; तनयां अयोनिजां R. 11. 47, 48; कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते Mv. 1. 30. --(जः) N. of Viṣṇu. ˚ईशः, ईश्वरः N. of Śiva. (--जा), --संभवा N. of Sītā, daughter of Janaka, who was born from a furrow in a field.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0158-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अयोनि स्त्री न० त० । १ योनिभिन्नस्थाने । “अमानषीषु पुरुषे उदक्यायामयोनिषु । रेतः सिक्त्रा जले चैव कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत्” मनुः । नास्ति योनिरुत्पत्तिस्थानं यस्य! २ अजन्ये नित्ये । “जगद्योनिरयोनिस्त्वम्” कु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0347,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अयोनिःअयोनि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अयोनि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अयोनिः 📚 ➤ अजन्मा,नित्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अयोनि 📚जो उत्पन्न न हुआ हो । अजन्मा🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • अयोनि = अयो + ऽनि तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें