॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: छेद करना, चीरना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: भेदने
अंग्रेज़ी: to break,to split,to divide, to cut
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | बेला | बेले | बेलाः |
| द्वितीया | बेलाम् | बेले | बेलाः |
| तृतीया | बेलया | बेलाभ्याम् | बेलाभिः |
| चतुर्थी | बेलायै | बेलाभ्याम् | बेलाभ्यः |
| पञ्चमी | बेलायाः | बेलाभ्याम् | बेलाभ्यः |
| षष्ठी | बेलायाः | बेलयोः | बेलानाम् |
| सप्तमी | बेलायाम् | बेलयोः | बेलासु |
| सम्बोधन | हे बेले | हे बेले | हे बेलाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | बेलयति | बेलयतः | बेलयन्ति |
| मध्यम | बेलयसि | बेलयथः | बेलयथ |
| उत्तम | बेलयामि | बेलयावः | बेलयामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बेलयति · लट् (आत्मने.): बेलयते · लिट्: बेलयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): बेलयाञ्चक्रे · लुट्: बेलयिता · लुट् (आत्मने.): बेलयिता · लृट्: बेलयिष्यति · लृट् (आत्मने.): बेलयिष्यते · लोट्: बेलयतात् · लोट् (आत्मने.): बेलयताम् · लङ्: अबेलयत् · लङ् (आत्मने.): अबेलयत · विधिलिङ्: बेलयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): बेलयेत · आशीर्लिङ्: बेल्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): बेलयिषीष्ट · लुङ्: अबीबिलत् · लुङ् (आत्मने.): अबीबिलत · लृङ्: अबेलयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अबेलयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बेलन · ण्वुल्: बेलकः · तृच्: बेलयिता · यत्: बेल्यः · तव्य: बेलयितव्यः · अनीयर्: बेलनीयः · क्त: बेलितः · क्तवतु: बेलितवान् · शतृ: बेलयन् · स्य-शतृ: बेलयिष्यन् · शानच्: बेलयमानः · क्त्वा: बेलयित्वा · ल्यप्: प्रबेल्य · तुमुन्: बेलयितुम् · णमुल्: बेलम् · क्तिन्: बेल्ति · क्वसु: बेलयाम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अल-बेला | समास: अल + बेला तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: बेला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: बिल् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: बेला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिल् + अच् | बेला (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: बिल् + अच् |
अलबेला 📚अल 📚बेला ➤ अल (भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना) + बेला (छेद करना, चीरना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: भेदने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अल 📚 | बिच्छू का डंक | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| बेला 📚 | चमेली आदि की जाति का छोटा पौधा जिसमें सफेद रंग के सुगधित फूल लगते हैं … | 🟠 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड