🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:56:39 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अश्लील

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अश्लील

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अश्लील

अर्थ: भद्दा , कुरुप

संस्कृत: अश्लीलवचनम् · पर्याय: ग्राम्य

व्युत्पत्ति: न श्रियं लाति-ला+क (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अश्लील (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अश्लील (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अश्लील (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्लीलम्अश्लीलेअश्लीलानि
द्वितीयाअश्लीलम्अश्लीलेअश्लीलानि
तृतीयाअश्लीलेनअश्लीलाभ्याम्अश्लीलैः
चतुर्थीअश्लीलायअश्लीलाभ्याम्अश्लीलेभ्यः
पञ्चमीअश्लीलात् / अश्लीलाद्अश्लीलाभ्याम्अश्लीलेभ्यः
षष्ठीअश्लीलस्यअश्लीलयोःअश्लीलानाम्
सप्तमीअश्लीलेअश्लीलयोःअश्लीलेषु
सम्बोधनहे अश्लीलहे अश्लीलेहे अश्लीलानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अश्लील
अश्लील
aślīla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
असभ्य वचन (1.6.20) ग्राम्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्लील १ वि॰ [सं॰]
१. फूहड़ । भद्दा ।
२. लज्जाजनक ।
अश्लील २ संज्ञा पुं॰
१. साहित्यशास्त्र के अनुसार काव्यादि में ऐसे शव्दों का प्रयोग जिनसे ब्रीड़ा, जुगुप्सा और अमंगल की अभि- व्यक्ति होती हो ।
२. गँवारू भाषा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-श्लील mfn. = अ-श्रीर, q.v., AV.; ŚBr.; AitBr.
(especially said of speech) coarse, vulgar, Kāṭh.; PBr.; MBh. &c.
अ-श्लील (अम्), n. rustic language, low abuse, Daś.; Sāh. &c.
अ-श्लील See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्लील a. [न श्रियं लाति, ला-क] 1 Unpleasant, ugly. --2 Vulgar, obscene, coarse; अश्लीलप्रायान् कलकलान् Dk. 49; ˚परिवार Y. 1. 33. --3 Abusive. --लं 1 Rustic or coarse language, low abuse. --2 (In Rhet.) A fault of composition; using such words as produce in the mind of the hearer a feeling of shame, disgust or inauspiciousness; त्रिधा अश्लीलं; त्रिधेति व्रीडाजुगुप्सामंगलव्यंजकत्वात् K. P. 7; e. g. in साधनं सुमहद्यस्य, मुग्धा कुट्मलिताननेन दधती वायुं स्थिता तत्र सा, and मृदुपवनविभिन्नो मत्प्रियाया विनाशात्, the words साधन, वायु and विनाश are अश्लील, and produce respectively a sense of shame, disgust and inauspiciousness, साधन suggesting the sense of लिंग (male organ of generation), वायु, of the अपान wind (that escaping at the anus), and विनाश, of मृत्यु (death); cf. the instances under S. D. 574; दृप्तारिविजये राजन् साधनं सुमहत्तव । प्रससार शनैर्वायुविंनाशे तन्वि ते तदा ॥.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0203-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्लील न० श्रियं लाति गृह्णाति ला--क रस्य लः, श्री + सिध्मादित्वात् ल वा न० त० । १ लज्जादिसम्पादके वाक्ये २ ग्राम्यमाषायाम् । “भास्करालोकनाश्लील परिवादांश्च वर्ज्जयेत्” या० स्मृ० ३ काव्यदोषभेदे न० तच्च त्रिविधं यथा “दुःश्रवं त्रिविघाश्लीलानुचितार्था- प्रयुक्तता” सा० द० अश्लीलत्वं व्रीडाजुगुप्सामङ्गलव्यञ्जक- त्वात्त्रिधा यथा “दृप्तारिविजये राजन्! साधनं सुमहत्तव” “प्रससार शनैर्वायुः” । “विनाशे तन्वि! ते सदा” । “अत्र साधनवायुविनाशशब्दा अश्लीलवाचकाः” सा० द० । तत्र साधनशब्दस्य शिश्नस्यापि वाचकतया व्रीडायाः, वायुशब्दस्यापानवायुवाचकतया जुगुप्साया, विनाशशब्दस्य मरणवाचकतयाऽमङ्गलस्य च द्योतकता । यथाक्रमं च प्रकृते हेतुपवनविरहबोधकतायै प्रयुक्ता अपि ते अश्लीलव्यञ्जक- त्वाद्दुष्टाः । ४ निन्दाव्यञ्जके वाक्ये च “यमश्रुत्याश्लीला वा गृच्छतीति” ता० ब्रा० “अश्लीला निन्दारूपा वाक्” भा० न श्रियं लाति ला--कं । ५ अश्रीके त्रि० । “यैवैनमसाव- श्लीलं वाग् वदति” ता० ब्रा० “अश्लीलमश्रीकरम्” भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0497,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अश्लील" आता है (6)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अश्लीलअश्लील (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अश्लील (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अश्लील 📚 ➤ भद्दा , कुरुप
संस्कृत: अश्लीलवचनम् · पर्याय: ग्राम्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अश्लील 📚फूहड़ । भद्दा🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अश्लील

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अश्लील: न श्रियं लाति-ला+क (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें