🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अश्लील
aślīla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
असभ्य वचन (1.6.20) ग्राम्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्लील १ वि॰ [सं॰]
१. फूहड़ । भद्दा ।
२. लज्जाजनक ।
अश्लील २ संज्ञा पुं॰
१. साहित्यशास्त्र के अनुसार काव्यादि में ऐसे शव्दों का प्रयोग जिनसे ब्रीड़ा, जुगुप्सा और अमंगल की अभि- व्यक्ति होती हो ।
२. गँवारू भाषा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-श्लील mfn. = अ-श्रीर, q.v., AV.; ŚBr.; AitBr.
(especially said of speech) coarse, vulgar, Kāṭh.; PBr.; MBh. &c.
अ-श्लील (अम्), n. rustic language, low abuse, Daś.; Sāh. &c.
अ-श्लील See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्लील a. [न श्रियं लाति, ला-क] 1 Unpleasant, ugly. --2 Vulgar, obscene, coarse; अश्लीलप्रायान् कलकलान् Dk. 49; ˚परिवार Y. 1. 33. --3 Abusive. --लं 1 Rustic or coarse language, low abuse. --2 (In Rhet.) A fault of composition; using such words as produce in the mind of the hearer a feeling of shame, disgust or inauspiciousness; त्रिधा अश्लीलं; त्रिधेति व्रीडाजुगुप्सामंगलव्यंजकत्वात् K. P. 7; e. g. in साधनं सुमहद्यस्य, मुग्धा कुट्मलिताननेन दधती वायुं स्थिता तत्र सा, and मृदुपवनविभिन्नो मत्प्रियाया विनाशात्, the words साधन, वायु and विनाश are अश्लील, and produce respectively a sense of shame, disgust and inauspiciousness, साधन suggesting the sense of लिंग (male organ of generation), वायु, of the अपान wind (that escaping at the anus), and विनाश, of मृत्यु (death); cf. the instances under S. D. 574; दृप्तारिविजये राजन् साधनं सुमहत्तव । प्रससार शनैर्वायुविंनाशे तन्वि ते तदा ॥.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0203-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्लील न० श्रियं लाति गृह्णाति ला--क रस्य लः, श्री + सिध्मादित्वात् ल वा न० त० । १ लज्जादिसम्पादके वाक्ये २ ग्राम्यमाषायाम् । “भास्करालोकनाश्लील परिवादांश्च वर्ज्जयेत्” या० स्मृ० ३ काव्यदोषभेदे न० तच्च त्रिविधं यथा “दुःश्रवं त्रिविघाश्लीलानुचितार्था- प्रयुक्तता” सा० द० अश्लीलत्वं व्रीडाजुगुप्सामङ्गलव्यञ्जक- त्वात्त्रिधा यथा “दृप्तारिविजये राजन्! साधनं सुमहत्तव” “प्रससार शनैर्वायुः” । “विनाशे तन्वि! ते सदा” । “अत्र साधनवायुविनाशशब्दा अश्लीलवाचकाः” सा० द० । तत्र साधनशब्दस्य शिश्नस्यापि वाचकतया व्रीडायाः, वायुशब्दस्यापानवायुवाचकतया जुगुप्साया, विनाशशब्दस्य मरणवाचकतयाऽमङ्गलस्य च द्योतकता । यथाक्रमं च प्रकृते हेतुपवनविरहबोधकतायै प्रयुक्ता अपि ते अश्लीलव्यञ्जक- त्वाद्दुष्टाः । ४ निन्दाव्यञ्जके वाक्ये च “यमश्रुत्याश्लीला वा गृच्छतीति” ता० ब्रा० “अश्लीला निन्दारूपा वाक्” भा० न श्रियं लाति ला--कं । ५ अश्रीके त्रि० । “यैवैनमसाव- श्लीलं वाग् वदति” ता० ब्रा० “अश्लीलमश्रीकरम्” भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0497,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अश्लील" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें