🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:52:25 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अश्वीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अश्वीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अश्वीय

अर्थ: घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

व्युत्पत्ति: अश्व+छ (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अश्वीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अश्वीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अश्वीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्वीयःअश्वीयौअश्वीयाः
द्वितीयाअश्वीयम्अश्वीयौअश्वीयान्
तृतीयाअश्वीयेनअश्वीयाभ्याम्अश्वीयैः
चतुर्थीअश्वीयायअश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
पञ्चमीअश्वीयात् / अश्वीयाद्अश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
षष्ठीअश्वीयस्यअश्वीययोःअश्वीयानाम्
सप्तमीअश्वीयेअश्वीययोःअश्वीयेषु
सम्बोधनहे अश्वीयहे अश्वीयौहे अश्वीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अश्वीय
अश्वीय
aśvīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्वीय १ वि॰ [सं॰] अश्वसंबंधी [को॰] ।
अश्वीय २ संज्ञा पुं॰ घोड़ों का समूह [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अश्वीय Nom. P. ˚यति, to desire horses, Pāṇ. vii, 1, 51, Sch.: Desid. अश्वीयियिषति or अशिस्वीयिषति, Pāṇ. vi, 1, 3 Comm.
2. अश्वीय mfn. (g. अपूपादि, q.v.) conducive to horses, L.
(Pāṇ. iv, 2, 48) a number of horses or horsemen with horses, Kād.; Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (116,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्वीय a. [अश्व-छ] Belonging or relating to a horse, agreeable to horses. --यं [अश्वानां समूहः P. IV. 2. 48] A number of horses, cavalry; Śi. 18. 5; K. 222.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0205-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्वीय न० अश्वानांसमूहः छ । १ हयसमूहे । अश्वस्य हितम् अपूपा० छ । २ हयहिते । पक्षे यत् । अश्व्योऽप्युक्तार्थे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0516,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्वीयं, क्ली, (अश्वानां समूहः । अश्व + छ ।) अश्व- वृन्दं । अश्वसमूहः । तत्पर्य्यायः । आश्वं २ । इत्य- मरः ॥
अश्वीयः, त्रि, (अश्वाय हितः । अश्व + छ ।) अश्व- हितकारी ॥ इति मेदिनी ॥ अश्वसम्बन्धीयः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-147-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अश्वीयअश्वीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अश्वीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अश्वीय 📚 ➤ घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अश्वीय 📚अश्वसंबंधी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अश्वीय
घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — आश्व, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, वल्गित, प्लुत

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • अश्वीय: अश्व+छ (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें