🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:29:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असार

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असार

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असार

अर्थ: "नीरस,स्वादहीन"

संस्कृत: पर्याय: फल्गु, वार्त

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असार (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असार (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असार (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसारःअसारौअसाराः
द्वितीयाअसारम्असारौअसारान्
तृतीयाअसारेणअसाराभ्याम्असारैः
चतुर्थीअसारायअसाराभ्याम्असारेभ्यः
पञ्चमीअसारात् / असाराद्असाराभ्याम्असारेभ्यः
षष्ठीअसारस्यअसारयोःअसाराणाम्
सप्तमीअसारेअसारयोःअसारेषु
सम्बोधनहे असारहे असारौहे असाराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असार
असार
asāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सार-हीन (3.1.56) फल्गु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असार १ वि॰ [सं॰]
१. साररहित । तत्वशून्य । नि:सार ।
२. शून्य खाली ।
३. तुच्छ ।
४. जो तत्पर न हो । उत्साहहीन [को॰] ।
५. दरिद्र । निर्धन [को॰] ।
६. कमजोर । निर्बल [को॰] ।
असार २ संज्ञा पुं॰
१. रेंड़ का पेड़य़ ।
२. अगरु चंदन ।
३. सारहीन या निस्तत्व भाग [को॰] ।
असार ३ पु संज्ञा पुं॰ [हि॰] दे॰ असवार ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सार mfn. sapless, without strength or value, without vigour, spoiled, unfit, unprofitable, Mn. viii, 203; Suśr. &c.
(also) faithless, L.
अ-सार m. ‘worthlessness’, see सारासार
Ricinus Communis (castor-oil tree), L.
अ-सार n. Aloe wood, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असार a. [न. ब.] 1 Sapless, insipid. --2 (a) Without essence, useless; असारः खलु संसारः Udb.; (b) worthless, unsubstantial, without strength, stuff or value, deprived of its essence; असारं संसारं परिमुषितरत्नं त्रिभुवनं Māl. 5. 30; U. 1; असारे खलु संसारे सारमेतच्चतुष्टयं Dharm. 12, 13; Bh. 3. 146. --3 Vain, unprofitable; Pt. 1. 28. --4 Weak, feeble, infirm, fragile; श्रुतिपथमसारं Mu. 6. 14; बहूनामप्यसाराणां संहतिः कार्यसाधिका ( समवायो हि दुर्जयः) Pt. 1. 331; Śi. 2. 50. --5 Poor; Dk. 40. --रः, --रं 1 Unessential or unimportant portion; कुर्यादसारभंगो हि सारभंगमपि स्फुटं H. 3. 89. --2 N. of a tree (एरंड). --3 Aloe wood.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0212-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असार पु० न० नास्ति १ सारो यस्य । सारहीने एरण्डे वृक्षभेदे । २ निस्सारे त्रि० । “असारः खलु संसारः” इत्युद्भटः । “निदर्शनमसाराणां लघुर्वहुतृणं नरः” माघः “धिगिमां देहभूतामसारताम्” रघुः । ४ अगुरुचन्दने न० राजनि० । न० त० । ३ सारभिन्ने तुच्छत्वे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0550,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असारः, पुं, (नास्ति सारो यस्य ।) एरण्डवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
असारं, त्रि, (नास्ति सारो यस्य ।) साररहितवस्त । स्थिरांशशून्यं । तत्पर्य्यायः । फल्गु २ । इत्य- मरः ॥ निःसारं ३ निष्फलं ४ । इति शब्दरत्ना- वली ॥ वार्त्तं ५ । इति जटाधरः ॥ (यथा -- मनुसंहितायां ८ । २०३ । “नान्यदन्येन संसृष्टरूपं विक्रयमर्हति । न चासारं न च न्यूनं न दूरे न तिरोहितम्” । “असारे खलु संसारे त्रीणि साराणि भावयेत्” । इति हितोपदेशे ॥ “निदर्शनमसाराणां लघुर्बहुतृणं नरः ।” इति माघे ॥ “बहूनामप्यसाराणां समवायो बलावहः ।” इति पञ्चतन्त्रे ॥ “धिगिमां देहभृतामसारताम् ।” इति रघुवंशे ॥ “अतो विपरीतास्त्वसाराः” ॥ इति चरकः ॥)
असारं, क्ली, नास्ति सारो यस्य ।) अगुरु । इति रा- जनिर्घण्टः ॥ (अगुरुशब्देऽस्य विशेषो ज्ञेयः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-153-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असार" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असारअसार (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असार (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असार 📚 ➤ "नीरस,स्वादहीन"
संस्कृत: पर्याय: फल्गु, वार्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असार 📚साररहित । तत्वशून्य । नि:सार🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
असार

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें