🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:07:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असार
asāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सार-हीन (3.1.56) फल्गु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असार १ वि॰ [सं॰]
१. साररहित । तत्वशून्य । नि:सार ।
२. शून्य खाली ।
३. तुच्छ ।
४. जो तत्पर न हो । उत्साहहीन [को॰] ।
५. दरिद्र । निर्धन [को॰] ।
६. कमजोर । निर्बल [को॰] ।
असार २ संज्ञा पुं॰
१. रेंड़ का पेड़य़ ।
२. अगरु चंदन ।
३. सारहीन या निस्तत्व भाग [को॰] ।
असार ३ पु संज्ञा पुं॰ [हि॰] दे॰ असवार ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सार mfn. sapless, without strength or value, without vigour, spoiled, unfit, unprofitable, Mn. viii, 203; Suśr. &c.
(also) faithless, L.
अ-सार m. ‘worthlessness’, see सारासार
Ricinus Communis (castor-oil tree), L.
अ-सार n. Aloe wood, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असार a. [न. ब.] 1 Sapless, insipid. --2 (a) Without essence, useless; असारः खलु संसारः Udb.; (b) worthless, unsubstantial, without strength, stuff or value, deprived of its essence; असारं संसारं परिमुषितरत्नं त्रिभुवनं Māl. 5. 30; U. 1; असारे खलु संसारे सारमेतच्चतुष्टयं Dharm. 12, 13; Bh. 3. 146. --3 Vain, unprofitable; Pt. 1. 28. --4 Weak, feeble, infirm, fragile; श्रुतिपथमसारं Mu. 6. 14; बहूनामप्यसाराणां संहतिः कार्यसाधिका ( समवायो हि दुर्जयः) Pt. 1. 331; Śi. 2. 50. --5 Poor; Dk. 40. --रः, --रं 1 Unessential or unimportant portion; कुर्यादसारभंगो हि सारभंगमपि स्फुटं H. 3. 89. --2 N. of a tree (एरंड). --3 Aloe wood.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0212-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असार पु० न० नास्ति १ सारो यस्य । सारहीने एरण्डे वृक्षभेदे । २ निस्सारे त्रि० । “असारः खलु संसारः” इत्युद्भटः । “निदर्शनमसाराणां लघुर्वहुतृणं नरः” माघः “धिगिमां देहभूतामसारताम्” रघुः । ४ अगुरुचन्दने न० राजनि० । न० त० । ३ सारभिन्ने तुच्छत्वे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0550,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असारः, पुं, (नास्ति सारो यस्य ।) एरण्डवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
असारं, त्रि, (नास्ति सारो यस्य ।) साररहितवस्त । स्थिरांशशून्यं । तत्पर्य्यायः । फल्गु २ । इत्य- मरः ॥ निःसारं ३ निष्फलं ४ । इति शब्दरत्ना- वली ॥ वार्त्तं ५ । इति जटाधरः ॥ (यथा -- मनुसंहितायां ८ । २०३ । “नान्यदन्येन संसृष्टरूपं विक्रयमर्हति । न चासारं न च न्यूनं न दूरे न तिरोहितम्” । “असारे खलु संसारे त्रीणि साराणि भावयेत्” । इति हितोपदेशे ॥ “निदर्शनमसाराणां लघुर्बहुतृणं नरः ।” इति माघे ॥ “बहूनामप्यसाराणां समवायो बलावहः ।” इति पञ्चतन्त्रे ॥ “धिगिमां देहभृतामसारताम् ।” इति रघुवंशे ॥ “अतो विपरीतास्त्वसाराः” ॥ इति चरकः ॥)
असारं, क्ली, नास्ति सारो यस्य ।) अगुरु । इति रा- जनिर्घण्टः ॥ (अगुरुशब्देऽस्य विशेषो ज्ञेयः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-153-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असार" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें