🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:16:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असिद्ध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असिद्ध

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असिद्ध

अर्थ: - जो पूरा या संपन्न न हो

व्युत्पत्ति: न+ सिध्+ क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असिद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असिद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असिद्ध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसिद्धःअसिद्धौअसिद्धाः
द्वितीयाअसिद्धम्असिद्धौअसिद्धान्
तृतीयाअसिद्धेनअसिद्धाभ्याम्असिद्धैः
चतुर्थीअसिद्धायअसिद्धाभ्याम्असिद्धेभ्यः
पञ्चमीअसिद्धात् / असिद्धाद्असिद्धाभ्याम्असिद्धेभ्यः
षष्ठीअसिद्धस्यअसिद्धयोःअसिद्धानाम्
सप्तमीअसिद्धेअसिद्धयोःअसिद्धेषु
सम्बोधनहे असिद्धहे असिद्धौहे असिद्धाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असिद्ध
असिद्ध
asiddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असिद्ध १ वि॰ [सं॰]
१. जो सिद्ध न हो ।
२. बेपका । कच्चा ।
३. अणूर्ण । अधूरा ।
४. निष्फल । व्यर्थ ।
५. अप्रमाणित । जो साबित न हो ।
असिद्ध संज्ञा पुं॰
१. एक प्रकार का बड़ा और ऊँचा वृक्ष जिसकी लकड़ी बहुत मजबूत होती है और प्राय: इमारत के काम में आती हैं । इसकी छाल से चमड़ा भी सिझाया जाता है ।
२. हेत्वाभास का एक भेद [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सिद्ध mfn. imperfect, incomplete, NṛsUp. : unaccomplished, uneffected
unproved
(regarded as) not existing or (as) not having taken effect (as a rule or operation taught in grammar), Pāṇ.
not possessed of magic power.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असिद्ध a. 1 Not accomplished. --2 Imperfect, incomplete. --3 Unproved. --4 Unripe, raw, uncooked. --5 Not derivable by inference. --द्धः A fallacious hetu; one of the five principal divisions of हेत्वाभास or fallacies. It is of three [] kinds:--(1) आश्रयासिद्ध where the existence of any such locality (आश्रय) as that where the property is said to reside, is not established; as ‘गगनारविंदं सुरभि अरविंदत्वात्’; (2) स्वरूपासिद्ध where the nature (स्वरूप) alleged does not really reside in the subject (पक्ष); as शब्दो गुणः चाक्षुषत्वात्; and (3) व्याप्यतासिद्ध where the alleged invariableness of concomitance is not real (the साध्यत्व not residing in साध्य); as पर्वतो वह्निमान् कांचनमयधूमात्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0213-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिद्ध त्रि० सिद्धोनिष्पन्नः पक्वश्च न० त० । १ अपक्वे, २ अनि- ष्पन्ने च न्यायमते आश्रयासिद्धत्वादिभिर्दौषैर्दुष्टे ३ हेतौ पु० । “अनैकान्तोविरुद्धश्चाप्यसिद्धःप्रतिपक्षितः । कालात्य- योपदिष्टश्च हेत्वाभासाश्च पञ्चधा” भाषा० असिद्धिशब्दे विवरणम् । अनुमानेन ४ अनधिगते च “तस्मादपि चासिद्धं परोक्षमाप्तवचनात् सिद्धम्” सां० का० । ५ सिद्धिशून्ये च स्वयमसिद्धः कथं परान् साघयेत्” न्यायः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0554,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिद्धं, त्रि, (न सिद्धम् । नञ्समासः ।) अपक्वं । अस्विन्नं । इति रत्नमाला ॥ सिद्धिरहितं ॥ (“स्वयमसिद्धः कथं परान् साधयेत्” इति न्यायः । न्यायमते, आश्रयासिद्धत्वादिभिर्दोषैर्दुष्टो हेतुः । यथा, भाषापरिच्छेदे । [] “अनैकान्तो विरुद्धश्चाप्यसिद्धः प्रतिपक्षितः । कालात्ययोपदिष्टश्च हेत्वाभासस्तु पञ्चधा” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-154-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असिद्ध" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असिद्धअसिद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असिद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असिद्ध 📚 ➤ - जो पूरा या संपन्न न हो

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असिद्ध 📚जो सिद्ध न हो🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • असिद्ध: न+ सिध्+ क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬