🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:58:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असिद्ध
asiddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असिद्ध १ वि॰ [सं॰]
१. जो सिद्ध न हो ।
२. बेपका । कच्चा ।
३. अणूर्ण । अधूरा ।
४. निष्फल । व्यर्थ ।
५. अप्रमाणित । जो साबित न हो ।
असिद्ध संज्ञा पुं॰
१. एक प्रकार का बड़ा और ऊँचा वृक्ष जिसकी लकड़ी बहुत मजबूत होती है और प्राय: इमारत के काम में आती हैं । इसकी छाल से चमड़ा भी सिझाया जाता है ।
२. हेत्वाभास का एक भेद [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सिद्ध mfn. imperfect, incomplete, NṛsUp. : unaccomplished, uneffected
unproved
(regarded as) not existing or (as) not having taken effect (as a rule or operation taught in grammar), Pāṇ.
not possessed of magic power.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असिद्ध a. 1 Not accomplished. --2 Imperfect, incomplete. --3 Unproved. --4 Unripe, raw, uncooked. --5 Not derivable by inference. --द्धः A fallacious hetu; one of the five principal divisions of हेत्वाभास or fallacies. It is of three [] kinds:--(1) आश्रयासिद्ध where the existence of any such locality (आश्रय) as that where the property is said to reside, is not established; as ‘गगनारविंदं सुरभि अरविंदत्वात्’; (2) स्वरूपासिद्ध where the nature (स्वरूप) alleged does not really reside in the subject (पक्ष); as शब्दो गुणः चाक्षुषत्वात्; and (3) व्याप्यतासिद्ध where the alleged invariableness of concomitance is not real (the साध्यत्व not residing in साध्य); as पर्वतो वह्निमान् कांचनमयधूमात्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0213-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिद्ध त्रि० सिद्धोनिष्पन्नः पक्वश्च न० त० । १ अपक्वे, २ अनि- ष्पन्ने च न्यायमते आश्रयासिद्धत्वादिभिर्दौषैर्दुष्टे ३ हेतौ पु० । “अनैकान्तोविरुद्धश्चाप्यसिद्धःप्रतिपक्षितः । कालात्य- योपदिष्टश्च हेत्वाभासाश्च पञ्चधा” भाषा० असिद्धिशब्दे विवरणम् । अनुमानेन ४ अनधिगते च “तस्मादपि चासिद्धं परोक्षमाप्तवचनात् सिद्धम्” सां० का० । ५ सिद्धिशून्ये च स्वयमसिद्धः कथं परान् साघयेत्” न्यायः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0554,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिद्धं, त्रि, (न सिद्धम् । नञ्समासः ।) अपक्वं । अस्विन्नं । इति रत्नमाला ॥ सिद्धिरहितं ॥ (“स्वयमसिद्धः कथं परान् साधयेत्” इति न्यायः । न्यायमते, आश्रयासिद्धत्वादिभिर्दोषैर्दुष्टो हेतुः । यथा, भाषापरिच्छेदे । [] “अनैकान्तो विरुद्धश्चाप्यसिद्धः प्रतिपक्षितः । कालात्ययोपदिष्टश्च हेत्वाभासस्तु पञ्चधा” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-154-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असिद्ध" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें