🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:38:25 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आथर्वण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आथर्वण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आथर्वण

अर्थ: अथर्ववेद या अथर्वा ऋषि से संबन्ध रखने वाला

संस्कृत: अथर्वणां समूहः

व्युत्पत्ति: अथर्वन्+अण् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आथर्वण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आथर्वण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आथर्वण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआथर्वणम्आथर्वणेआथर्वणानि
द्वितीयाआथर्वणम्आथर्वणेआथर्वणानि
तृतीयाआथर्वणेनआथर्वणाभ्याम्आथर्वणैः
चतुर्थीआथर्वणायआथर्वणाभ्याम्आथर्वणेभ्यः
पञ्चमीआथर्वणात् / आथर्वणाद्आथर्वणाभ्याम्आथर्वणेभ्यः
षष्ठीआथर्वणस्यआथर्वणयोःआथर्वणानाम्
सप्तमीआथर्वणेआथर्वणयोःआथर्वणेषु
सम्बोधनहे आथर्वणहे आथर्वणेहे आथर्वणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आथर्वण
आथर्वण
ātharvaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(समूह के अर्थ में) — हज़ारों का 'साहस्र', उपलों का 'कारीष', चमड़ों का (3.2.43) साहस्र · कारीष · चार्मण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आथर्वण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अथर्ववेद का जाननेवाला ब्राह्मण ।
२. अथर्ववेदविहित कर्म ।
३. अथर्वा ऋषि का पुत्र ।
४. अथर्वा गोत्र में उपन्न व्यक्ति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आथर्वण mf(ई)n. (Pāṇ. iv, 3, 133) originating from or belonging or relating to Atharvan or the Atharvans, AV.; Āp. &c.
आथर्वण (अस्), m. a descendant of Atharvan or the Atharvans (as Dadhyác), RV.; AV.; TS. v, &c.
a priest or Brahman whose ritual is comprised in the Atharva-veda, a conjurer, MBh. v, 1391, &c.
the Atharva-veda, ChUp. &c.
N. of a text belonging to the Atharvaveda Comm. on KātyŚr.
आथर्वण (अम्), n. N. of different Sāmans
= अथर्वणां समूहः, (g. भिक्षादि, q.v.)
an apartment (in which the sacrificer is informed by the officiating Brāhman of the happy termination of the sacrifice), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (136,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आथर्वण1 a. (णी f.) [अथर्वणा मुनिना दृष्टः वेदः अण् आथर्वणः तमधीते वेत्ति वा अण् P. IV. 3. 133] Originating from, relating or belonging to, the Atharvaveda or the Atharvans. --णः 1 A Brāhmaṇa knowing or studying the Atharvaveda. --2 A descendant of Atharvan. --3 A priest whose ritual is comprised in the Atharvaveda. --4 The Atharvaveda itself (अथर्वणां समूहः). --5 A housepriest. --णं A private room in which the sacrificer is informed of the happy event of the sacrifice by the officiating Brāhmaṇa. [1] Correction submitted by on 20170110. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/332,.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0236-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आथर्वण पु० अथर्वणा मुनिना दृष्टो वेदः अण् आथर्वणः तम- धीते वेत्ति वा पुनः अण् । १ अथर्ववेदज्ञे ब्राह्मणे, आथर्वणिकस्य धर्म आम्लायो वा अण् इकलो- पश्च । २ अथर्ववेदिधर्म्मे ३ तदाम्नाये च । अथर्वाणं वेदम- धीते वेत्ति वा अण् । ४ अथर्ववेदस्याध्येतरि ५ वेत्तरि च तत्कल्पज्ञातरि ६ पुरोहिते पु० । तेषां समूहः अण् । ७ अथर्वसमूहे न० । अथर्वणा प्रोक्तमधीयते अण् तस्य तु बहुषु लुक् । अथर्वाण इत्येव । अथर्व्वणि विहितं कर्म अण् । अथर्ववेदविहिते ८ अभिचारादौ कर्मणि न “आथर्वणेन हन्ता च” स्मृतिः ९ तत्रत्ये कर्म्ममात्रे च “अग्नौ साक्षिण्याथर्वणेन विधिनाऽर्प्यमणम्” दशकुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0693,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आथर्व्वणं, क्ली, (अथर्व्वन् + अण् ।) अथर्व्वणां समूहः । अथर्व्वनाम्ना मुनिना प्रोक्तो वेदः अथर्व्वा तेषां सङ्घः । इत्यमरः ॥ शान्तिगृहं । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा महावीरचरिते । “आथर्व्वणस्तीव्र इवाभिचारः” ।)
आथर्व्वणः, पुं, (अथर्व्व वेत्तीति । अथर्व्वन् + अण् ।) पुरोहितः । अथर्व्ववेदक्षब्राह्मणः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-173-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आथर्वणआथर्वण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आथर्वण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आथर्वण 📚 ➤ अथर्ववेद या अथर्वा ऋषि से संबन्ध रखने वाला
संस्कृत: अथर्वणां समूहः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आथर्वण 📚अथर्ववेद का जाननेवाला ब्राह्मण🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आथर्वण

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आथर्वण: अथर्वन्+अण् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें