🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:57:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आथर्वण
ātharvaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(समूह के अर्थ में) — हज़ारों का 'साहस्र', उपलों का 'कारीष', चमड़ों का (3.2.43) साहस्र · कारीष · चार्मण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आथर्वण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अथर्ववेद का जाननेवाला ब्राह्मण ।
२. अथर्ववेदविहित कर्म ।
३. अथर्वा ऋषि का पुत्र ।
४. अथर्वा गोत्र में उपन्न व्यक्ति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आथर्वण mf(ई)n. (Pāṇ. iv, 3, 133) originating from or belonging or relating to Atharvan or the Atharvans, AV.; Āp. &c.
आथर्वण (अस्), m. a descendant of Atharvan or the Atharvans (as Dadhyác), RV.; AV.; TS. v, &c.
a priest or Brahman whose ritual is comprised in the Atharva-veda, a conjurer, MBh. v, 1391, &c.
the Atharva-veda, ChUp. &c.
N. of a text belonging to the Atharvaveda Comm. on KātyŚr.
आथर्वण (अम्), n. N. of different Sāmans
= अथर्वणां समूहः, (g. भिक्षादि, q.v.)
an apartment (in which the sacrificer is informed by the officiating Brāhman of the happy termination of the sacrifice), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (136,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आथर्वण1 a. (णी f.) [अथर्वणा मुनिना दृष्टः वेदः अण् आथर्वणः तमधीते वेत्ति वा अण् P. IV. 3. 133] Originating from, relating or belonging to, the Atharvaveda or the Atharvans. --णः 1 A Brāhmaṇa knowing or studying the Atharvaveda. --2 A descendant of Atharvan. --3 A priest whose ritual is comprised in the Atharvaveda. --4 The Atharvaveda itself (अथर्वणां समूहः). --5 A housepriest. --णं A private room in which the sacrificer is informed of the happy event of the sacrifice by the officiating Brāhmaṇa. [1] Correction submitted by on 20170110. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/332,.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0236-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आथर्वण पु० अथर्वणा मुनिना दृष्टो वेदः अण् आथर्वणः तम- धीते वेत्ति वा पुनः अण् । १ अथर्ववेदज्ञे ब्राह्मणे, आथर्वणिकस्य धर्म आम्लायो वा अण् इकलो- पश्च । २ अथर्ववेदिधर्म्मे ३ तदाम्नाये च । अथर्वाणं वेदम- धीते वेत्ति वा अण् । ४ अथर्ववेदस्याध्येतरि ५ वेत्तरि च तत्कल्पज्ञातरि ६ पुरोहिते पु० । तेषां समूहः अण् । ७ अथर्वसमूहे न० । अथर्वणा प्रोक्तमधीयते अण् तस्य तु बहुषु लुक् । अथर्वाण इत्येव । अथर्व्वणि विहितं कर्म अण् । अथर्ववेदविहिते ८ अभिचारादौ कर्मणि न “आथर्वणेन हन्ता च” स्मृतिः ९ तत्रत्ये कर्म्ममात्रे च “अग्नौ साक्षिण्याथर्वणेन विधिनाऽर्प्यमणम्” दशकुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0693,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आथर्व्वणं, क्ली, (अथर्व्वन् + अण् ।) अथर्व्वणां समूहः । अथर्व्वनाम्ना मुनिना प्रोक्तो वेदः अथर्व्वा तेषां सङ्घः । इत्यमरः ॥ शान्तिगृहं । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा महावीरचरिते । “आथर्व्वणस्तीव्र इवाभिचारः” ।)
आथर्व्वणः, पुं, (अथर्व्व वेत्तीति । अथर्व्वन् + अण् ।) पुरोहितः । अथर्व्ववेदक्षब्राह्मणः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-173-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें