🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:11:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आनन्दन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आनन्दन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आनन्दन

अर्थ: सुखकर, प्रसन्न करने वाला

संस्कृत: आलिङ्गनकुशलप्रश्नादिनानन्दनम् · पर्याय: सभाजन, आप्रच्छन्न

व्युत्पत्ति: आ+नन्द्+ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आनन्दन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आनन्दन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आनन्दन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनन्दनम्आनन्दनेआनन्दनानि
द्वितीयाआनन्दनम्आनन्दनेआनन्दनानि
तृतीयाआनन्दनेनआनन्दनाभ्याम्आनन्दनैः
चतुर्थीआनन्दनायआनन्दनाभ्याम्आनन्दनेभ्यः
पञ्चमीआनन्दनात् / आनन्दनाद्आनन्दनाभ्याम्आनन्दनेभ्यः
षष्ठीआनन्दनस्यआनन्दनयोःआनन्दनानाम्
सप्तमीआनन्दनेआनन्दनयोःआनन्दनेषु
सम्बोधनहे आनन्दनहे आनन्दनेहे आनन्दनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आनन्दन
आनन्दन
ānandana
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(मिलने पर) कुशल-प्रश्न आदि से प्रसन्न करना (3.2.7) सभाजन · आप्रच्छन्न
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-नन्दन n. delighting, making happy, Hit.
civility, courtesy, courteous treatment of a friend or guest at meeting and parting, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (140,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आनंदन a. Pleasing, delighting; ˚नं चेतसः H. 1. 210. --नं 1 Delighting, making happy. --2 Paying respects to. --3 Courteous treatment of a friend or a guest at meeting and parting, courtesy, civility. --4 What gives or produces delight.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0241-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आनन्दन न० आनन्दयत्यनेन आ + नदि--णिच् करणे ल्युट् । यातायातर्काले मित्रादेः १ आरोग्यस्वागतादिप्रश्ने २ तात्का- लिकालिङ्गने च । भावे ल्युट् । ३ सुखजनने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0725,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आनन्दनं, क्ली, (आङ् + नदि + ल्युट्) गमनागमन- समये सुहृदादेरालिङ्गनारोग्यस्वागतादिप्रश्नादि- द्वारा आनन्दोत्पादनं । तत्पर्य्यायः । सभाजनः २ स्वभाजनः ३ सुभाजनः ४ आप्रश्नः ५ आमन्त्रणं ६ ॥ इत्यमरः तट्टीका च ॥ (आनन्दजननं, हर्षोत्- पादनं । प्रभोदकरः, सुखजनकः । यदुक्तं । “मित्रं प्रीतिरसायनं नयनयोरानन्दनं चेतसः” । इति हितोपदेशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-176-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आनन्दनआनन्दन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आनन्दन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आनन्दन 📚 ➤ सुखकर, प्रसन्न करने वाला
संस्कृत: आलिङ्गनकुशलप्रश्नादिनानन्दनम् · पर्याय: सभाजन, आप्रच्छन्न

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आनन्दन 📚n. delighting, making happy, Hit🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आनन्दन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आनन्दन: आ+नन्द्+ल्युट् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬