॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: प्रतिबन्ध करना, रोकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपरमे · पर्याय: नियन्तृ, प्राजितृ, सूत, क्षन्त्रृ, सारथि
अंग्रेज़ी: to stop, to resist, to hinder
व्युत्पत्ति: यम् + तृच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यन्तृ | यन्तृणी | यन्तॄणि |
| द्वितीया | यन्तृ | यन्तृणी | यन्तॄणि |
| तृतीया | यन्तृणा / यन्त्रा | यन्तृभ्याम् | यन्तृभिः |
| चतुर्थी | यन्तृणे / यन्त्रे | यन्तृभ्याम् | यन्तृभ्यः |
| पञ्चमी | यन्तृणः / यन्तुः | यन्तृभ्याम् | यन्तृभ्यः |
| षष्ठी | यन्तृणः / यन्तुः | यन्तृणोः / यन्त्रोः | यन्तॄणाम् |
| सप्तमी | यन्तृणि / यन्तरि | यन्तृणोः / यन्त्रोः | यन्तृषु |
| सम्बोधन | हे यन्तृ / हे यन्तः | हे यन्तृणी | हे यन्तॄणि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यच्छति | यच्छतः | यच्छन्ति |
| मध्यम | यच्छसि | यच्छथः | यच्छथ |
| उत्तम | यच्छामि | यच्छावः | यच्छामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: यच्छति · लिट्: ययाम · लुट्: यन्ता · लृट्: यंस्यति · लोट्: यच्छतात् · लङ्: अयच्छत् · विधिलिङ्: यच्छेत् · आशीर्लिङ्: यम्यात् · लुङ्: अयंसीत् · लृङ्: अयंस्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यमन · ण्वुल्: यामकः · तृच्: यन्ता · यत्: यम्यः · तव्य: यन्तव्यः · अनीयर्: यमनीयः · क्त: यतः · क्तवतु: यतवान् · शतृ: यच्छन् · स्य-शतृ: यंस्यन् · क्त्वा: यत्वा · ल्यप्: प्रयत्य · तुमुन्: यन्तुम् · णमुल्: यामम् · घञ्: यामः · क्तिन्: यति · क्वसु: येमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| आयन्तृ | यन्तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + यम् + तृच् 📚 अन्य सम्भावना: यन्तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + यम् + तृच् | यन्तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + यम् + तृच् |
आयन्तृ 📚 ➤ प्रतिबन्ध करना, रोकना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपरमे · पर्याय: नियन्तृ, प्राजितृ, सूत, क्षन्त्रृ, सारथि
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| यन्तृ 📚 | mfn. restraining, limiting, withholding from (loc.), Āpast | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड