॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: ध्यान करना, चिन्तन करना, मनन करना, विचार करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: चिन्तायाम्
अंग्रेज़ी: to think,to meditate,to recollect, to concentrate upon
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ध्याः | ध्यौ | ध्याः |
| द्वितीया | ध्याम् | ध्यौ | ध्यः |
| तृतीया | ध्या | ध्याभ्याम् | ध्याभिः |
| चतुर्थी | ध्ये | ध्याभ्याम् | ध्याभ्यः |
| पञ्चमी | ध्यः | ध्याभ्याम् | ध्याभ्यः |
| षष्ठी | ध्यः | ध्योः | ध्याम् |
| सप्तमी | ध्यि | ध्योः | ध्यासु |
| सम्बोधन | हे ध्याः | हे ध्यौ | हे ध्याः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ध्यायति | ध्यायतः | ध्यायन्ति |
| मध्यम | ध्यायसि | ध्यायथः | ध्यायथ |
| उत्तम | ध्यायामि | ध्यायावः | ध्यायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ध्यायति · लिट्: दध्यौ · लुट्: ध्याता · लृट्: ध्यास्यति · लोट्: ध्यायतात् · लङ्: अध्यायत् · विधिलिङ्: ध्यायेत् · आशीर्लिङ्: ध्यायात् · लुङ्: अध्यासीत् · लृङ्: अध्यास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ध्यान · ण्वुल्: ध्यायकः · तृच्: ध्याता · यत्: ध्येयः · तव्य: ध्यातव्यः · अनीयर्: ध्यानीयः · क्त: ध्यातः · क्तवतु: ध्यातवान् · शतृ: ध्यायन् · स्य-शतृ: ध्यास्यन् · क्त्वा: ध्यात्वा · ल्यप्: प्रध्याय · तुमुन्: ध्यातुम् · णमुल्: ध्यायम् · घञ्: ध्यायः · क्तिन्: ध्याति · क्वसु: दध्यिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| इष-ध्या | समास: इष + ध्या तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: ध्या (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ध्यै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: ध्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ध्यै + अच् | ध्या (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ध्यै + अच् |
इषध्या 📚इष 📚ध्या ➤ इष (बलशाली, शक्ति सम्पन्न) + ध्या (ध्यान करना, चिन्तन करना, मनन करना, विचार करना (कर्तृवाचक कृ…)
संस्कृत: चिन्तायाम्
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| इष |
आश्विन के नाम (१.४.१९) — आश्विन, आश्वयुज |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड