॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: इ कामं स्यति, सो-क्विप् नि० ओलोपः
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: सुख का अभाव, पीड़ा, विपत्ति, पाप
व्युत्पत्ति: न कम्-सुखम्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अकम् | अके | अकानि |
| द्वितीया | अकम् | अके | अकानि |
| तृतीया | अकेन | अकाभ्याम् | अकैः |
| चतुर्थी | अकाय | अकाभ्याम् | अकेभ्यः |
| पञ्चमी | अकात् / अकाद् | अकाभ्याम् | अकेभ्यः |
| षष्ठी | अकस्य | अकयोः | अकानाम् |
| सप्तमी | अके | अकयोः | अकेषु |
| सम्बोधन | हे अक | हे अके | हे अकानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: डरना, भय करना
संस्कृत: भये
अंग्रेज़ी: to be afraid
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दरतात् / दरताद् / दरतु | दरताम् | दरन्तु |
| मध्यम | दर / दरतात् / दरताद् | दरतम् | दरत |
| उत्तम | दराणि | दराव | दराम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दरति · लिट्: ददार · लुट्: दरिता · लृट्: दरिष्यति · लोट्: दरतात् · लङ्: अदरत् · विधिलिङ्: दरेत् · आशीर्लिङ्: दीर्यात् · लुङ्: अदारीत् · लृङ्: अदरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दरण · ण्वुल्: दारकः · तृच्: दरीता · ण्यत्: दार्यः · तव्य: दरीतव्यः · अनीयर्: दरणीयः · क्त: दीर्णः · क्तवतु: दीर्णवान् · शतृ: दरन् · स्य-शतृ: दरीष्यन् · क्त्वा: दीर्त्वा · ल्यप्: प्रदीर्य · तुमुन्: दरीतुम् · णमुल्: दारम् · क्तिन्: दीर्णि · क्वसु: दिदीर्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| इस् | अव्ययम् 📚 |
| अकम् | अक (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: अक् + अच्) अन्य सम्भावना: अक (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अक् + अच् | अक (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| दर | दॄ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: दर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | दर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
इस् 📚 ➤ इ कामं स्यति, सो-क्विप् नि० ओलोपः
अकम् 📚 ➤ सुख का अभाव, पीड़ा, विपत्ति, पाप
दर 📚 ➤ डरना, भय करना
संस्कृत: भये
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| इस् 📚 | ind. an interjection of anger or pain or sorrow, L | 🔵🟣🟢 |
| अक 📚 | पाप । पातक । यौ॰—अकहीन = पापहीन | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| दॄ 📚 | cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, … | 🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| इसकंदर | इस् + अकम् | हल्-अच् संयोग | — |
| इसकंदर | अकम् + दर | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड