🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:47:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दॄ
dṝ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दॄ cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, 2. 3. sg. दर्त् impf. 2. sg. अदर्, RV. (pf. ददार, [2. sg. ददरिथ, Pāṇ. vi, 4, 126, Sch.; 3. pl. दद्रुर् or ददरुर्, vii, 4, 12, Sch.] aor. अदरत् [Ved. अदारीत्] Pāṇ. iii, 1, 59, Sch.; Subj. P. दर्षसि, दर्षत्; Ā. दर्षते; Pot. ˚षीष्ट, RV.; Prec. दीर्यात्, Hariv. 15177) to burst, break asunder, split open, RV.; Hariv. (cf. above); to cause to burst, tear, rend, divide, RV.; MBh.; BhP. : Pass. दीर्यते (˚ति, MBh.), p. दीर्यमाण and दीर्यत्; pf. दद्रे (ŚāṅkhŚr. xiv, 27, 2) to be split, break open, fall asunder, decay, Br.; MBh.; Suśr.; Kāv.; to be dispersed or scattered (as an army), MBh.; R.; to be frightened or afraid (also दरति), Dhātup. xix, 47 : Caus. P. दरयति, to split, tear, break open, RV.; P. Ā. दारयति, ˚ते; aor. अददरत् (Pāṇ. vii, 4, 95) to tear asunder, divide by splitting or digging, MBh.; Kāv. &c.; to scatter, disperse, MBh. : Intens. P. दर्दर्ति or दादर्ति; Impv. 2. sg. दादृहि; Subj. 3. sg. दर्दिरत्; impf. 2. 3. sg. अदर्दर्, 3. pl. अदर्दिरुर् = Caus. RV.
दॄ [cf. Gk. δέρω and δαίρω; Lith. dirù; Slav. drati; Goth. tairan; Angl.Sax. tëran; Engl. to tear; Germ. zerren, zehren.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (492,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दॄ {vI.v} {c4c} {c9c} P. (दीर्यंति, दृणाति, दीर्ण) 1 To burst or break asunder, split open. --2 To cause to burst, tear, divide, rend, sunder, pull to pieces. --Pass. (दीर्यते) 1 To burst, break open, be sundered; कथमेवं प्रलपतां वः सहस्रधा न दीर्णमनया जिह्वया Ve. 3. --2 To separate. --3 To be afraid, to fear. --Caus. (द-दा-रयति-ते) 1 To split, tear asunder, divide by digging. --2 To disperse, scatter. {vII.v} {c1c} P. (दरति) To fear, be afraid of. (With prepositions like अव, आ, प्र, &c. the root does not change its meaning).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0578-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दॄ भये भ्वा० पर० सक० सेट् । दरति अदारीत् घटा० णिच् दरयति । ददार दरीता दरिता । दीर्णः ।
दॄ विदारे दिवा० पर० सक० सेट् । दीर्यति अदारीत् । ददार दरीता दरिता दीर्णः ।
दॄ विदारे क्य्रा० प्वा० पर० अक० सेट् । दृणाति अदारीत् दरीता दरिता । दीर्णः । भगन्दरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3674,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दॄ, गि भियि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (क्र्यां-परं- अकं-सेट् ।) गि, दृणाति दीर्णः दीर्णिः । भियि भये । इति दुर्गादासः ॥
दॄ, म भियि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-अकं- सेट् ।) म, दरयति । भियि भये । इति दुर्गा- दासः ॥
दॄ, य गि विदारे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (दिवां- क्र्यां च-परं-सकं-सेट् ।) य, दीर्य्यति । गि, दृणाति दीर्णः दीर्णिः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-740-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें