🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:47:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दॄ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दॄ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दॄ

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दॄ
दॄ
dṝ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दॄ cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, 2. 3. sg. दर्त् impf. 2. sg. अदर्, RV. (pf. ददार, [2. sg. ददरिथ, Pāṇ. vi, 4, 126, Sch.; 3. pl. दद्रुर् or ददरुर्, vii, 4, 12, Sch.] aor. अदरत् [Ved. अदारीत्] Pāṇ. iii, 1, 59, Sch.; Subj. P. दर्षसि, दर्षत्; Ā. दर्षते; Pot. ˚षीष्ट, RV.; Prec. दीर्यात्, Hariv. 15177) to burst, break asunder, split open, RV.; Hariv. (cf. above); to cause to burst, tear, rend, divide, RV.; MBh.; BhP. : Pass. दीर्यते (˚ति, MBh.), p. दीर्यमाण and दीर्यत्; pf. दद्रे (ŚāṅkhŚr. xiv, 27, 2) to be split, break open, fall asunder, decay, Br.; MBh.; Suśr.; Kāv.; to be dispersed or scattered (as an army), MBh.; R.; to be frightened or afraid (also दरति), Dhātup. xix, 47 : Caus. P. दरयति, to split, tear, break open, RV.; P. Ā. दारयति, ˚ते; aor. अददरत् (Pāṇ. vii, 4, 95) to tear asunder, divide by splitting or digging, MBh.; Kāv. &c.; to scatter, disperse, MBh. : Intens. P. दर्दर्ति or दादर्ति; Impv. 2. sg. दादृहि; Subj. 3. sg. दर्दिरत्; impf. 2. 3. sg. अदर्दर्, 3. pl. अदर्दिरुर् = Caus. RV.
दॄ [cf. Gk. δέρω and δαίρω; Lith. dirù; Slav. drati; Goth. tairan; Angl.Sax. tëran; Engl. to tear; Germ. zerren, zehren.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (492,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दॄ {vI.v} {c4c} {c9c} P. (दीर्यंति, दृणाति, दीर्ण) 1 To burst or break asunder, split open. --2 To cause to burst, tear, divide, rend, sunder, pull to pieces. --Pass. (दीर्यते) 1 To burst, break open, be sundered; कथमेवं प्रलपतां वः सहस्रधा न दीर्णमनया जिह्वया Ve. 3. --2 To separate. --3 To be afraid, to fear. --Caus. (द-दा-रयति-ते) 1 To split, tear asunder, divide by digging. --2 To disperse, scatter. {vII.v} {c1c} P. (दरति) To fear, be afraid of. (With prepositions like अव, आ, प्र, &c. the root does not change its meaning).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0578-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दॄ भये भ्वा० पर० सक० सेट् । दरति अदारीत् घटा० णिच् दरयति । ददार दरीता दरिता । दीर्णः ।
दॄ विदारे दिवा० पर० सक० सेट् । दीर्यति अदारीत् । ददार दरीता दरिता दीर्णः ।
दॄ विदारे क्य्रा० प्वा० पर० अक० सेट् । दृणाति अदारीत् दरीता दरिता । दीर्णः । भगन्दरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3674,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दॄ, गि भियि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (क्र्यां-परं- अकं-सेट् ।) गि, दृणाति दीर्णः दीर्णिः । भियि भये । इति दुर्गादासः ॥
दॄ, म भियि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-अकं- सेट् ।) म, दरयति । भियि भये । इति दुर्गा- दासः ॥
दॄ, य गि विदारे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (दिवां- क्र्यां च-परं-सकं-सेट् ।) य, दीर्य्यति । गि, दृणाति दीर्णः दीर्णिः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-740-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दॄउमा-कोश दॄ: cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, … 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दॄ 📚 ➤ cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, … उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दॄ 📚cl. 9. P. दृणाति Pot. -दृणीयात्, ŚBr.; cl. 2. P. 2. sg. Subj. दर्षि, …🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें