🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:12:36 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ईदृश

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ईदृश

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ईदृश

अर्थ: ऐसा, इस प्रकार का, इस पहलू का, ऐसे गुणों से युक्त

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ईदृश (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. ईदृश (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — ईदृश (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईदृशःईदृशौईदृशाः
द्वितीयाईदृशम्ईदृशौईदृशान्
तृतीयाईदृशेनईदृशाभ्याम्ईदृशैः
चतुर्थीईदृशायईदृशाभ्याम्ईदृशेभ्यः
पञ्चमीईदृशात् / ईदृशाद्ईदृशाभ्याम्ईदृशेभ्यः
षष्ठीईदृशस्यईदृशयोःईदृशानाम्
सप्तमीईदृशेईदृशयोःईदृशेषु
सम्बोधनहे ईदृशहे ईदृशौहे ईदृशाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ईदृश
ईदृश
īdṛśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ईदृश २ वि॰ इस प्रकार का । ऐसा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईदृश, mf(ई)n. or ईदृशक, mf(इका)n. endowed with such qualities, such, ŚBr.; ChUp.; Mn.; R.; Bhag. : Śak. &c.; [with the final syllables दृश् and दृश of these words cf. the Gk. λικ in ὁμῆλιξ, λικο in τηλίκο-ς &c.; Goth. leika in hvêleiks, ‘which one’, svaleik-s, ‘such’; Mod. Germ. welcher, solcher; Slav. liko nom. lik, e.g. tolik, ‘such’; Lat. li in tâlis, quâlis.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (170,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईदृक्ष --श a. (क्षी --शी f.), also ईदृश् Such, of this kind, of this aspect, endowed with such qualities. --क् n. Such a condition; such occasion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0283-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईदृश त्रि० अयमिव पश्यति इदम् + दृश--कर्मकर्त्तरि कङ् इशा- देश । दीर्घः । एवंविधदर्शनवति । “ईदृशैश्चरतैर्जाने सत्यं दोषाकरो भवान्” चन्द्रा० । “यच्चान्यत् किञ्चिदीदृशम्” । “न हीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते” प्रेत्येह चेदृशा विप्रागर्ह्यन्ते ब्रह्मवादिभिः” मनुः । “तानो- मृडान ईदृशे” ऋ० १, १७, १ । “ईदृशे एवं विधे” भा० । स्त्रियां ङीप् “सर्व्वेषामीदृशी रसाभिव्यक्तिः” सा० द० । मुग्धवोधकारस्तु अयभिव दृश्यते इति विग्रहं क्सादौ चकार तच्च “कर्त्तरि कृदिति” पा० अनुशासनविरोधा- दुपेक्ष्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1009,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईदृशः, त्रि, (अयमिव दृश्यतेऽसौ इदम् + दृश् + कञ् ।) ईदृक् । एतत्सदृशः । इति व्याकरणम् ॥ (“ईदृशानां विपाकोऽपि जायते परमाद्भुतः” । इति उत्तररामचरिते ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-216-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ईदृशईदृश (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ईदृश (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ईदृश 📚 ➤ ऐसा, इस प्रकार का, इस पहलू का, ऐसे गुणों से युक्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ईदृश 📚इस प्रकार का । ऐसा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें