॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शांत करना, दमन करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपशमे · पर्याय: साहस, दण्ड, काण्ड, अत्यय, औशीर
अंग्रेज़ी: to be calm, to be pacified, to be quiet
व्युत्पत्ति: दम् + घञ् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दमः | दमौ | दमाः |
| द्वितीया | दमम् | दमौ | दमान् |
| तृतीया | दमेन | दमाभ्याम् | दमैः |
| चतुर्थी | दमाय | दमाभ्याम् | दमेभ्यः |
| पञ्चमी | दमात् / दमाद् | दमाभ्याम् | दमेभ्यः |
| षष्ठी | दमस्य | दमयोः | दमानाम् |
| सप्तमी | दमे | दमयोः | दमेषु |
| सम्बोधन | हे दम | हे दमौ | हे दमाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दाम्यति | दाम्यतः | दाम्यन्ति |
| मध्यम | दाम्यसि | दाम्यथः | दाम्यथ |
| उत्तम | दाम्यामि | दाम्यावः | दाम्यामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दाम्यति · लिट्: ददाम · लुट्: दमिता · लृट्: दमिष्यति · लोट्: दाम्यतात् · लङ्: अदाम्यत् · विधिलिङ्: दाम्येत् · आशीर्लिङ्: दम्यात् · लुङ्: अदमत् · लृङ्: अदमिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दमन · ण्वुल्: दमकः · तृच्: दमिता · यत्: दम्यः · तव्य: दमितव्यः · अनीयर्: दमनीयः · क्त: दान्तः · क्तवतु: दान्तवान् · शतृ: दाम्यन् · स्य-शतृ: दमिष्यन् · क्त्वा: दान्त्वा · ल्यप्: प्रदम्य · तुमुन्: दमितुम् · णमुल्: दमम् · घञ्: दमः · क्तिन्: दान्ति · क्वसु: देमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| उद्दम | दम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उत् + दम् + घञ् 📚 अन्य सम्भावना: दम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उत् + दम् + अच् | उद्दम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
उद्दम 📚 ➤ शांत करना, दमन करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपशमे · पर्याय: साहस, दण्ड, काण्ड, अत्यय, औशीर
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दम 📚 | दंड जो दमन करने के लिये दिया जाता है । सजा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| दम |
दण्ड (२.८.२१) — साहस, दण्ड इन्द्रिय-संयम (३.२.३) — दान्ति, दमथ |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड