🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:47:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उपपन्न

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उपपन्न

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उपपन्न

अर्थ: प्राप्त, सेवित, सहित, युक्त

व्युत्पत्ति: उप+पद्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उपपन्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. उपपन्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — उपपन्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपपन्नःउपपन्नौउपपन्नाः
द्वितीयाउपपन्नम्उपपन्नौउपपन्नान्
तृतीयाउपपन्नेनउपपन्नाभ्याम्उपपन्नैः
चतुर्थीउपपन्नायउपपन्नाभ्याम्उपपन्नेभ्यः
पञ्चमीउपपन्नात् / उपपन्नाद्उपपन्नाभ्याम्उपपन्नेभ्यः
षष्ठीउपपन्नस्यउपपन्नयोःउपपन्नानाम्
सप्तमीउपपन्नेउपपन्नयोःउपपन्नेषु
सम्बोधनहे उपपन्नहे उपपन्नौहे उपपन्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उपपन्न
उपपन्न
upapanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपपन्न वि॰ [सं॰]
१. पास आया हुआ । पहुँचा हुआ ।
२. शरण में आया हुआ । शरणागत ।
३. प्राप्त । लब्ध । पाया हुआ । मिला हुआ ।
४. युक्त । संपन्न ।
५. उपयुक्त । मुनासिब ।
६. पूर्ण (को॰) ।
७. संभव (को॰) ।
८. प्रमाणित । सिद्ध किया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-पन्न mfn. one who has approached a teacher (as a pupil), Suśr.; Vedāntas.
one who has approached for protection, R.
one who has obtained or reached, MBh.; R., Kāś. on Pāṇ. iv, 2, 13
obtained, reached, gained
happened, fallen to one's share, produced, effected, existing, being near at hand, MBh.; Yājñ.; Ragh. &c.
endowed with, possessed of, furnished with, MBh.; Mn. &c.
fit, suited for the occasion, adequate, conformable, Śak.; Vikr.; Rājat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (201,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपपन्न p. p. 1 Obtained; secured; अतींद्रियेष्वप्युपपन्नदर्शनः R. 3. 41; V. 5. 15; R. 1. 60. --2 Accompanied or attended by, in company with; श्रद्धेव साक्षाद्विधिनोपपन्ना R. 2. 16, 22. --3 Coming, presenting itself. --4 Right, fit, proper, suitable (with gen. or loc.); उपपन्नस्ते तर्कः V. 2; उपपन्नमिदं विशेषणं वायोः [] ibid. this epithet befits the wind; उपपन्नमेतदास्मिन् राजनि Ś. 2. --5 Possible; उभयमप्यनुपपन्नं V. 2; Ku. 3. 12. --6 Full of, endowed with, possessed of, furnished with; उपपन्नो गुणैरिष्टैः Nala. 1. 1; Ms. 9. 141, 244; तल्लक्षणोपपन्नः Ś. 5. --7 Demonstrated, proved. --8 Offered, presented. --9 Cured.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0325-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपपन्न त्रि० उप + पद--क्त । १ युक्तियुक्ते, “उपपन्नं नतु शिव- [] मिति” रघुः । २ प्राप्ते च “अतीन्द्रियेष्वप्युपपन्नदर्शनः” रघुः ३ सतोगुणान्तराधानरूपसंस्कारयुक्ते “अयञ्च निष्ठुरः पितृद्रोही नात्युपपन्नसंस्थानः” दशकुमा० ४ उत्पन्ने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1224-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उपपन्नउपपन्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: उपपन्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उपपन्न 📚 ➤ प्राप्त, सेवित, सहित, युक्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उपपन्न 📚पास आया हुआ । पहुँचा हुआ🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उपपन्न: उप+पद्+क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬