🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:02:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपपन्न
upapanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपपन्न वि॰ [सं॰]
१. पास आया हुआ । पहुँचा हुआ ।
२. शरण में आया हुआ । शरणागत ।
३. प्राप्त । लब्ध । पाया हुआ । मिला हुआ ।
४. युक्त । संपन्न ।
५. उपयुक्त । मुनासिब ।
६. पूर्ण (को॰) ।
७. संभव (को॰) ।
८. प्रमाणित । सिद्ध किया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-पन्न mfn. one who has approached a teacher (as a pupil), Suśr.; Vedāntas.
one who has approached for protection, R.
one who has obtained or reached, MBh.; R., Kāś. on Pāṇ. iv, 2, 13
obtained, reached, gained
happened, fallen to one's share, produced, effected, existing, being near at hand, MBh.; Yājñ.; Ragh. &c.
endowed with, possessed of, furnished with, MBh.; Mn. &c.
fit, suited for the occasion, adequate, conformable, Śak.; Vikr.; Rājat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (201,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपपन्न p. p. 1 Obtained; secured; अतींद्रियेष्वप्युपपन्नदर्शनः R. 3. 41; V. 5. 15; R. 1. 60. --2 Accompanied or attended by, in company with; श्रद्धेव साक्षाद्विधिनोपपन्ना R. 2. 16, 22. --3 Coming, presenting itself. --4 Right, fit, proper, suitable (with gen. or loc.); उपपन्नस्ते तर्कः V. 2; उपपन्नमिदं विशेषणं वायोः [] ibid. this epithet befits the wind; उपपन्नमेतदास्मिन् राजनि Ś. 2. --5 Possible; उभयमप्यनुपपन्नं V. 2; Ku. 3. 12. --6 Full of, endowed with, possessed of, furnished with; उपपन्नो गुणैरिष्टैः Nala. 1. 1; Ms. 9. 141, 244; तल्लक्षणोपपन्नः Ś. 5. --7 Demonstrated, proved. --8 Offered, presented. --9 Cured.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0325-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपपन्न त्रि० उप + पद--क्त । १ युक्तियुक्ते, “उपपन्नं नतु शिव- [] मिति” रघुः । २ प्राप्ते च “अतीन्द्रियेष्वप्युपपन्नदर्शनः” रघुः ३ सतोगुणान्तराधानरूपसंस्कारयुक्ते “अयञ्च निष्ठुरः पितृद्रोही नात्युपपन्नसंस्थानः” दशकुमा० ४ उत्पन्ने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1224-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें