🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

एत

अर्थ: रंगबिरंगा, चमकीला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. एत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — एत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएतःएतौएताः
द्वितीयाएतम्एतौएतान्
तृतीयाएतेनएताभ्याम्एतैः
चतुर्थीएतायएताभ्याम्एतेभ्यः
पञ्चमीएतात् / एताद्एताभ्याम्एतेभ्यः
षष्ठीएतस्यएतयोःएतानाम्
सप्तमीएतेएतयोःएतेषु
सम्बोधनहे एतहे एतौहे एताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — एत
एत
eta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चितकबरे (अनेक रंगों वाले) के नाम (1.5.18) चित्र · किर्मीर · कल्माष · शबल · कर्बुर · शुक्ल · रंग
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एत पु † वि॰ [सं॰ इयत्] दे॰ एना । उ॰—छोरि उदर तैं दुसह दाँवरी डारि कठिन कर बेंत । कहि धौं री तोहिं क्यों करि आवै सिसु पर तामस एत । —सूर॰ १० ।३४९ ।
एत २ वि॰ [सं॰]
१. मिश्रित रंग का ।
२. चमकता हुआ ।
३. आगत । आया हुआ ।
४. गतिशील । गमनशील [को॰] ।
एत ३ संज्ञा पुं॰
१. हिरन । मृग । मृग की ऊँचाई ।
३. मिश्रित रंग [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. एत (for 2. See s.v.) mfn. come near, approached, RV.; Nir. &c.
2. एत (for 1. See 4. ए) mf(आ and एनी, Pāṇ. iv, 1, 39)n. (√ इ, Uṇ. iii, 86), ‘rushing’, ‘darting’
of a variegated colour, varying the colour, shining, brilliant, RV.; AV.; TS.; VS. &c.
एत m. a kind of deer or antelope, RV.
the hide of the same, RV.
variegated colour, T.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (227,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एत a. (एता, एनी f.) 1 Of a variegated colour; shining. --2 Come, arrived. --3 Going, flowing. --तः 1 A deer or antelope. --2 The hide of a deer. --3 A variegated colour.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0356-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एत पु० इण--तन् । १ कर्व्वुरवर्णे । २ तद्वति त्रि० । तोपध- वर्णवाचित्वात् स्त्रियां ङीप् तस्य नश्च । “त्र्येन्याः शलल्याः” श्रुतिः “मैत्रोवरुण्योऽन्यत एन्योमैत्र्यः” यजु० २४, ८ । वर्णवाचिनि एते परे “वर्ण्णोवर्ण्णेष्वनेते” पा० एतशब्दपर्य्युदासात् तत्पुरुषे पूर्व्वपदं न प्रकृत्या । कृष्णैतः शुक्लैत इत्यादौ न प्रकृतिस्वरः । आ + इण- कर्त्तरि क्त । ३ आगते त्रि० । “कया मती कुत एतास एतेऽर्चन्ति” ऋ० १, ६५, १ । “एतास आगताः” भा० महो भिरेता उपयुज्महे” ऋ० १, ६६, ५ । “एतानागन्तून्” भा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1535,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एतं, त्रि, (आ + इण् + क्त ।) आगतम् । इति मेदिनी ॥ कर्व्वूरवर्णयुक्तम् । इत्यमरः ॥ (स्त्रियां एनी एता । पाणिनिः ४ । १ । ३९ ॥)
एतः, पुं, (आ सम्यक् एति गच्छतीति । आ + इण् + क्त ।) मृगः । इति शब्दरत्नावली ॥ कर्व्वूरवर्णः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-298-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एतएत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: एत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एत 📚 ➤ रंगबिरंगा, चमकीला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एत 📚पु † वि॰ दे॰ 'एना'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
एत
चितकबरे (अनेक रंगों वाले) के नाम (१.५.१८) — चित्र, किर्मीर, कल्माष, शबल, कर्बुर, शुक्ल, रंग

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें