🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:05:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ऐंद्री

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ऐंद्री

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ऐंद्री

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ऐंद्री
ऐंद्री
aiṃdrī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ऐंद्री संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ ऐन्द्री]
१. इंद्राणी । शची ।
२. दुर्गा ।
३. इंद्रवारुणी ।
४. इलायची ।
५. इंद्र संबंधी एक वैदिक ऋचा (को॰) ।
६. पूर्व दिशा (को॰) ।
७. ज्येष्ठा नक्षत्र (को॰) ।
८. मार्गशीर्ष शुक्ला अष्टमी (को॰) ।
९. पौष शुक्ला अष्टमी (को॰) ।
१०. अभाग्य । दुर्भाग्य (को॰) ।
११. ककड़ी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऐन्द्री (ई), f. (scil. ऋच्) a verse addressed to Indra, ŚBr. iv; ĀśvŚr. vi; Nir. &c.
(scil. दिश्) Indra's quarter, the east, VarBṛS.
(scil. तिथि) the eighth day in the second half of the month Mārgaśīrṣa
(scil. शक्ति) Indra's energy (personified as his wife and sometimes identified with Durgā), MārkP.; DevībhP. &c.
N. of the lunar mansion Jyeṣṭhā, L.
a species of cucumber, Bhpr.; Car.
Cardamom, L.
misfortune, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (234,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऐन्द्री स्त्री इन्द्रस्येयम् इन्द्रोदेवताऽस्या वा अण् ङीप् । १ शच्याम् । २ ज्येष्ठायां तारायां ३ पूर्वस्यां दिशि ४ अल- क्ष्म्याम् त्रिका० । इन्द्रवारुण्यां (राखालससा) रत्नमा० ६ सूक्ष्मैलायाम्” राजनि० । ऐन्द्रशब्दोक्तार्थेषु च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1548,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऐन्द्री, स्त्री, (इन्द्रस्य शक्रस्य इयम् । इन्द्र + “तस्ये- दम्” । ४ । ३ । १२० । इत्यण् । टिडृएति । ४ । १ । १५ । ङीप् ।) शची । (यथा, मार्कण्डेये ८८ । २० । “वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता” । इन्द्रस्य योगैश्वर्य्यशालिनो महादेवस्य पत्नी ।) दुर्गा । इति शब्दरत्नावली ॥ अलक्ष्मीः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ इन्द्रवारुणी । इति रत्नमाला ॥ राखाल शसा इति भाषा । पूर्व्वा दिक् । इत्य- मरटीकायां रमानाथः ॥ एला । इति राज- निर्घण्टः ॥ एलाचि इति भाषा । “यष्ट्याह्वमैन्द्री नलिनानि दूर्ब्बा” । इति सूत्रे ३ अध्याये । चरकेणोक्तम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-301-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "ऐंद्री" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ऐंद्रीउमा-कोश ऐंद्री: इंद्राणी । शची 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ऐंद्री 📚 ➤ इंद्राणी । शची उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ऐंद्री 📚इंद्राणी । शची🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें