🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ऐंद्री
aiṃdrī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ऐंद्री संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ ऐन्द्री]
१. इंद्राणी । शची ।
२. दुर्गा ।
३. इंद्रवारुणी ।
४. इलायची ।
५. इंद्र संबंधी एक वैदिक ऋचा (को॰) ।
६. पूर्व दिशा (को॰) ।
७. ज्येष्ठा नक्षत्र (को॰) ।
८. मार्गशीर्ष शुक्ला अष्टमी (को॰) ।
९. पौष शुक्ला अष्टमी (को॰) ।
१०. अभाग्य । दुर्भाग्य (को॰) ।
११. ककड़ी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऐन्द्री (ई), f. (scil. ऋच्) a verse addressed to Indra, ŚBr. iv; ĀśvŚr. vi; Nir. &c.
(scil. दिश्) Indra's quarter, the east, VarBṛS.
(scil. तिथि) the eighth day in the second half of the month Mārgaśīrṣa
(scil. शक्ति) Indra's energy (personified as his wife and sometimes identified with Durgā), MārkP.; DevībhP. &c.
N. of the lunar mansion Jyeṣṭhā, L.
a species of cucumber, Bhpr.; Car.
Cardamom, L.
misfortune, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (234,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऐन्द्री स्त्री इन्द्रस्येयम् इन्द्रोदेवताऽस्या वा अण् ङीप् । १ शच्याम् । २ ज्येष्ठायां तारायां ३ पूर्वस्यां दिशि ४ अल- क्ष्म्याम् त्रिका० । इन्द्रवारुण्यां (राखालससा) रत्नमा० ६ सूक्ष्मैलायाम्” राजनि० । ऐन्द्रशब्दोक्तार्थेषु च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1548,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऐन्द्री, स्त्री, (इन्द्रस्य शक्रस्य इयम् । इन्द्र + “तस्ये- दम्” । ४ । ३ । १२० । इत्यण् । टिडृएति । ४ । १ । १५ । ङीप् ।) शची । (यथा, मार्कण्डेये ८८ । २० । “वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता” । इन्द्रस्य योगैश्वर्य्यशालिनो महादेवस्य पत्नी ।) दुर्गा । इति शब्दरत्नावली ॥ अलक्ष्मीः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ इन्द्रवारुणी । इति रत्नमाला ॥ राखाल शसा इति भाषा । पूर्व्वा दिक् । इत्य- मरटीकायां रमानाथः ॥ एला । इति राज- निर्घण्टः ॥ एलाचि इति भाषा । “यष्ट्याह्वमैन्द्री नलिनानि दूर्ब्बा” । इति सूत्रे ३ अध्याये । चरकेणोक्तम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-301-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "ऐंद्री" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें