🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:25:54 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कामज

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कामज

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कामज

अर्थ: इच्छा या कामोन्माद से उत्पन्न

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कामज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. कामज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कामज (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकामजःकामजौकामजाः
द्वितीयाकामजम्कामजौकामजान्
तृतीयाकामजेनकामजाभ्याम्कामजैः
चतुर्थीकामजायकामजाभ्याम्कामजेभ्यः
पञ्चमीकामजात् / कामजाद्कामजाभ्याम्कामजेभ्यः
षष्ठीकामजस्यकामजयोःकामजानाम्
सप्तमीकामजेकामजयोःकामजेषु
सम्बोधनहे कामजहे कामजौहे कामजाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कामज
कामज
kāmaja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कामज १ वि॰[सं॰] वासना से उत्पन्न ।
कामज २ संज्ञा पुं॰
१. व्यसन । विशेष—मनुसंहिता के अनुसार ये व्यसन दस प्रकार के होते हैं और इनमें आसक्त होने से अर्थ औऱ धर्म का हानी होती है । दस कामज व्यसन ये है—,मृगया, जुआ, दिन को सोना पराई निंदा, स्त्रीसंभोग मद्दपान, नृत्य, गीत, वाध, और इधर उधर घुमना ।
२. क्रोध । आवेश (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काम—ज mfn. produced or caused by passion or desire, arising from lust, Mn. vii, 46. 47. 50.
begotten or born of desire or lust, Mn. ix, 107. 143. 147.
काम—ज m. ‘born of Kāma’, N. of Aniruddha, W.
काम—ज m. pl. = कामगमास्, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (272,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कामज त्रि० कामाज्जायते जन--ड ५ त० । कामजाते १ व्यस- नादौ कामजव्यसनानि च दशविधानि मनुनोक्तानि यथा “मृगयाक्षोदिवास्वप्नः परीवादः स्त्रियोमदः । तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजोदशकोगणः” । तन्मध्ये चतुर्णाम् अत्यन्त- कष्टतोक्ता तेनैव यथा “पानमक्षास्त्रियश्चैव मृगया च यथा- क्रमम् । एतत् कष्टतमं विद्यात् चतुष्कं कामजे गणे” । “कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः । वियुज्यतेऽर्थ धर्म्माभ्यां ततोवर्ज्याः सदैव ते” इति तद्दोषस्तेनैवोक्तः । २ कामजातमात्रे पुत्रादौ । ज्येष्ठपुत्रस्यैव पित्र्यर्ण्णापाकरण साधनत्वोक्त्या इतरेषां कामजत्वमुक्तं मनुना यथा “ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री मवति मानवः । पितॄणामनृणश्चैव स तस्मात् सर्व्वमर्हति” । यस्मिन्नृणं सन्नयति येनानन्त्यं सम- श्नुते । स एव धर्म्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः” । “अयुक्तयान्यतश्चैव पुत्रिण्याप्तश्च देवरात् । उभौ तौ नार्ह- तो भागं जारजातककामजौ” मनुः “याऽनियुक्तान्यतः पुत्रं देवराद्वाप्यवाप्नुयात् । तं कामजमरिक्थीयं वृथोत्- पन्नं प्रचक्षते” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1892,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कामजकामज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: कामज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कामज 📚 ➤ इच्छा या कामोन्माद से उत्पन्न

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कामज 📚वासना से उत्पन्न🟠🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें