🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:56:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कामज
kāmaja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कामज १ वि॰[सं॰] वासना से उत्पन्न ।
कामज २ संज्ञा पुं॰
१. व्यसन । विशेष—मनुसंहिता के अनुसार ये व्यसन दस प्रकार के होते हैं और इनमें आसक्त होने से अर्थ औऱ धर्म का हानी होती है । दस कामज व्यसन ये है—,मृगया, जुआ, दिन को सोना पराई निंदा, स्त्रीसंभोग मद्दपान, नृत्य, गीत, वाध, और इधर उधर घुमना ।
२. क्रोध । आवेश (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काम—ज mfn. produced or caused by passion or desire, arising from lust, Mn. vii, 46. 47. 50.
begotten or born of desire or lust, Mn. ix, 107. 143. 147.
काम—ज m. ‘born of Kāma’, N. of Aniruddha, W.
काम—ज m. pl. = कामगमास्, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (272,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कामज त्रि० कामाज्जायते जन--ड ५ त० । कामजाते १ व्यस- नादौ कामजव्यसनानि च दशविधानि मनुनोक्तानि यथा “मृगयाक्षोदिवास्वप्नः परीवादः स्त्रियोमदः । तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजोदशकोगणः” । तन्मध्ये चतुर्णाम् अत्यन्त- कष्टतोक्ता तेनैव यथा “पानमक्षास्त्रियश्चैव मृगया च यथा- क्रमम् । एतत् कष्टतमं विद्यात् चतुष्कं कामजे गणे” । “कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः । वियुज्यतेऽर्थ धर्म्माभ्यां ततोवर्ज्याः सदैव ते” इति तद्दोषस्तेनैवोक्तः । २ कामजातमात्रे पुत्रादौ । ज्येष्ठपुत्रस्यैव पित्र्यर्ण्णापाकरण साधनत्वोक्त्या इतरेषां कामजत्वमुक्तं मनुना यथा “ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री मवति मानवः । पितॄणामनृणश्चैव स तस्मात् सर्व्वमर्हति” । यस्मिन्नृणं सन्नयति येनानन्त्यं सम- श्नुते । स एव धर्म्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः” । “अयुक्तयान्यतश्चैव पुत्रिण्याप्तश्च देवरात् । उभौ तौ नार्ह- तो भागं जारजातककामजौ” मनुः “याऽनियुक्तान्यतः पुत्रं देवराद्वाप्यवाप्नुयात् । तं कामजमरिक्थीयं वृथोत्- पन्नं प्रचक्षते” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1892,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें