॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: कु ईषत् कृष्णत्वं लाति ला - क, कोः कादेशः
संस्कृत: यमः, समयः, कृष्णवर्णः · पर्याय: धर्मराज, पितृपति, समवर्तिन्, परेतराज्, कृतान्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | कालः | कालौ | कालाः |
| द्वितीया | कालम् | कालौ | कालान् |
| तृतीया | कालेन | कालाभ्याम् | कालैः |
| चतुर्थी | कालाय | कालाभ्याम् | कालेभ्यः |
| पञ्चमी | कालात् / कालाद् | कालाभ्याम् | कालेभ्यः |
| षष्ठी | कालस्य | कालयोः | कालानाम् |
| सप्तमी | काले | कालयोः | कालेषु |
| सम्बोधन | हे काल | हे कालौ | हे कालाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: वृद्ध होना, जीर्ण होना
संस्कृत: वयोहानौ
अंग्रेज़ी: to grow old
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जरतात् / जरताद् / जरतु / जारयतात् / जारयताद् / जारयतु | जरताम् / जारयताम् | जरन्तु / जारयन्तु |
| मध्यम | जर / जरतात् / जरताद् / जारय / जारयतात् / जारयताद् | जरतम् / जारयतम् | जरत / जारयत |
| उत्तम | जराणि / जारयाणि | जराव / जारयाव | जराम / जारयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जरति · लट् (आत्मने.): जारयते · लिट्: जजार · लिट् (आत्मने.): जारयाञ्चक्रे · लुट्: जरिता · लुट् (आत्मने.): जारयिता · लृट्: जरिष्यति · लृट् (आत्मने.): जारयिष्यते · लोट्: जरतात् · लोट् (आत्मने.): जारयताम् · लङ्: अजरत् · लङ् (आत्मने.): अजारयत · विधिलिङ्: जरेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): जारयेत · आशीर्लिङ्: जार्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जारयिषीष्ट · लुङ्: अजरत् · लुङ् (आत्मने.): अजीजरत · लृङ्: अजरिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अजारयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जरण · ण्वुल्: जारकः · तृच्: जरीता · यत्: जार्यः · ण्यत्: जार्यः · तव्य: जरीतव्यः · अनीयर्: जरणीयः · क्त: जीर्णः · क्तवतु: जीर्णवान् · शतृ: जरन् · स्य-शतृ: जरीष्यन् · शानच्: जारयमाणः · क्त्वा: जरीत्वा · ल्यप्: प्रजीर्य · तुमुन्: जरीतुम् · णमुल्: जारम् · क्तिन्: जीर्णि · क्वसु: जिजीर्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| कालम् | काल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अव्यय — कल् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) | अव्यय — काल + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) |
| जर | जॄ धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: जृ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | जर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
कालम् 📚 ➤ कु ईषत् कृष्णत्वं लाति ला - क, कोः कादेशः
संस्कृत: यमः, समयः, कृष्णवर्णः · पर्याय: धर्मराज, पितृपति, समवर्तिन्, परेतराज्, कृतान्त
जर 📚 ➤ वृद्ध होना, जीर्ण होना
संस्कृत: वयोहानौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| काल 📚 | समय । वक्त । वह संबंधसत्ता जिसके द्वारा, भूत, भविष्य, वर्तमान आदि की प… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| जॄ 📚 | (cf. √ जुर्) cl. 1. P. (3. pl. जरन्ति; Impv. 2. du. जरतम्; p. जरत् … | 🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| काल |
समय के नाम (१.४.१) — दिष्ट, अनेहा, समय यम के और नाम (१.१.७१) — कृतान्त, यमुनाभ्राता, शमन, यमराज, यम, दण्डधर, श्राद्धदेव, वैवस्वत |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| कालंजर | कालम् + जर | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड