॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: अन्तर्जात, स्वदेशजात, सहज, अन्तर्भव, जन्मजात
संस्कृत: पर्याय: अन्तर, स्व
व्युत्पत्ति: नि + जन् +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | निजः | निजौ | निजाः |
| द्वितीया | निजम् | निजौ | निजान् |
| तृतीया | निजेन | निजाभ्याम् | निजैः |
| चतुर्थी | निजाय | निजाभ्याम् | निजेभ्यः |
| पञ्चमी | निजात् / निजाद् | निजाभ्याम् | निजेभ्यः |
| षष्ठी | निजस्य | निजयोः | निजानाम् |
| सप्तमी | निजे | निजयोः | निजेषु |
| सम्बोधन | हे निज | हे निजौ | हे निजाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| किर-निज | समास: किर + निज तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: निज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: निज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
किरनिज 📚किर 📚निज ➤ किर (फेंक देना) + निज (अन्तर्जात, स्वदेशजात, सहज, अन्तर्भव, जन्मजात)
संस्कृत: पर्याय: अन्तर, स्व
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| किर 📚 | पु अव्य॰ मानों | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| निज 📚 | अपना । स्वीय । स्वकीय । पराया नहीं । विशेष— आजकल इस शब्द का प्रयोग प्र… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड