🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:55:42 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

केकर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

केकर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

केकर

अर्थ: भेंगी आँख वाला

संस्कृत: नेत्रवियुक्तः · पर्याय: वलिर

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. केकर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. केकर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — केकर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकेकरःकेकरौकेकराः
द्वितीयाकेकरम्केकरौकेकरान्
तृतीयाकेकरेणकेकराभ्याम्केकरैः
चतुर्थीकेकरायकेकराभ्याम्केकरेभ्यः
पञ्चमीकेकरात् / केकराद्केकराभ्याम्केकरेभ्यः
षष्ठीकेकरस्यकेकरयोःकेकराणाम्
सप्तमीकेकरेकेकरयोःकेकरेषु
सम्बोधनहे केकरहे केकरौहे केकराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — केकर
केकर
kekara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भेंगी आँख वाला (2.6.49) वलिर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
केकर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ऐंचा । भेंगा ।
२. तंत्र में चार अक्षरों का एक मंत्र । यौ॰—केकराक्ष । केकरनेत्र । केकरलोचन = वक्र दृष्टि का । ऐंची आँखवाला ।
केकर २ † सर्व॰ [हिं॰ के + कर (प्रत्य॰)] किसका ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केकर mfn. squint-eyed, Mn. iii, 159 (v.l.), VarBṛS. lxx, 19 (cf. केदर, टेरक.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (308,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केकर a. (री f.) [के मूर्घ्नि करीतुं नेत्रतारां शीलमस्य, कॄ-अच् अलुक् Tv.] Squinteyed; Māl. 2. 5; 4. 2. --रं A squint eye; cf. आकेकर. --Comp. --अक्ष a. squint-eyed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0422-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केकर त्रि० के सूर्द्ध्नि करीतुं नेत्रतारां शीलमस्य कॄ--अच् अलुक् स० । निम्नोन्नताक्षियुक्ते १ पुरुषे (ट्येरा) अमरः “पित्रा- विवदमानश्च केकरो मद्यपस्तथा” मनुः पाठान्तरे । उपचा- रात् २ तथाचक्षुषि न० “तरक्षौ निहते चैव जायते केक- रेक्षणः” शाता० । तद्धेतुतया तरक्षुबधौक्तः “चतु- र्वर्ण्णस्तु केकरः” विश्वसारतन्त्रोक्ते चतुवर्ण्णात्मके ३ मन्त्रे पु० कमारशब्दे २१०६ पृ० विवृतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2229,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केकरः, त्रि, (के शिरसि मूर्द्ध्नि इत्यर्थः कर्तुं नेत्र- तारां शीलमस्य । “कृञो हेतुताच्छील्यानुलोम्येषु” । ३ । २ । २० । इति टः । “हलदन्तात् सप्तम्याः संज्ञा- याम्” । ६ । ३ । ९ । इत्यलुक् ॥) वलीरः । इत्यमरः । २ । ६ । ४९ ॥ टेरा इति भाषा । (यथा, मनौ । “पित्रा विवदमानश्च केकरो मद्यपस्तथा” ॥ चतुवर्णात्मकमन्त्रः ॥ यथा, विश्वसारतन्त्रे । “चतु- र्वर्णस्तु केकरः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-186-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
केकरकेकर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: केकर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

केकर 📚 ➤ भेंगी आँख वाला
संस्कृत: नेत्रवियुक्तः · पर्याय: वलिर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
केकर 📚ऐंचा । भेंगा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
केकर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें