🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:56:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

केकर
kekara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भेंगी आँख वाला (2.6.49) वलिर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
केकर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ऐंचा । भेंगा ।
२. तंत्र में चार अक्षरों का एक मंत्र । यौ॰—केकराक्ष । केकरनेत्र । केकरलोचन = वक्र दृष्टि का । ऐंची आँखवाला ।
केकर २ † सर्व॰ [हिं॰ के + कर (प्रत्य॰)] किसका ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केकर mfn. squint-eyed, Mn. iii, 159 (v.l.), VarBṛS. lxx, 19 (cf. केदर, टेरक.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (308,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केकर a. (री f.) [के मूर्घ्नि करीतुं नेत्रतारां शीलमस्य, कॄ-अच् अलुक् Tv.] Squinteyed; Māl. 2. 5; 4. 2. --रं A squint eye; cf. आकेकर. --Comp. --अक्ष a. squint-eyed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0422-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केकर त्रि० के सूर्द्ध्नि करीतुं नेत्रतारां शीलमस्य कॄ--अच् अलुक् स० । निम्नोन्नताक्षियुक्ते १ पुरुषे (ट्येरा) अमरः “पित्रा- विवदमानश्च केकरो मद्यपस्तथा” मनुः पाठान्तरे । उपचा- रात् २ तथाचक्षुषि न० “तरक्षौ निहते चैव जायते केक- रेक्षणः” शाता० । तद्धेतुतया तरक्षुबधौक्तः “चतु- र्वर्ण्णस्तु केकरः” विश्वसारतन्त्रोक्ते चतुवर्ण्णात्मके ३ मन्त्रे पु० कमारशब्दे २१०६ पृ० विवृतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2229,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केकरः, त्रि, (के शिरसि मूर्द्ध्नि इत्यर्थः कर्तुं नेत्र- तारां शीलमस्य । “कृञो हेतुताच्छील्यानुलोम्येषु” । ३ । २ । २० । इति टः । “हलदन्तात् सप्तम्याः संज्ञा- याम्” । ६ । ३ । ९ । इत्यलुक् ॥) वलीरः । इत्यमरः । २ । ६ । ४९ ॥ टेरा इति भाषा । (यथा, मनौ । “पित्रा विवदमानश्च केकरो मद्यपस्तथा” ॥ चतुवर्णात्मकमन्त्रः ॥ यथा, विश्वसारतन्त्रे । “चतु- र्वर्णस्तु केकरः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-186-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें