🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:35:57 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

केतन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

केतन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

केतन

अर्थ: घर, आवास

संस्कृत: पताका, कृत्यम्, उपनिमन्त्रणम् · पर्याय: पताका, वैजयन्ती, ध्वज, केतु, ललाम

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. केतन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — केतन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकेतनम्केतनेकेतनानि
द्वितीयाकेतनम्केतनेकेतनानि
तृतीयाकेतनेनकेतनाभ्याम्केतनैः
चतुर्थीकेतनायकेतनाभ्याम्केतनेभ्यः
पञ्चमीकेतनात् / केतनाद्केतनाभ्याम्केतनेभ्यः
षष्ठीकेतनस्यकेतनयोःकेतनानाम्
सप्तमीकेतनेकेतनयोःकेतनेषु
सम्बोधनहे केतनहे केतनेहे केतनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — केतन
केतन
ketana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
केतन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. निमंत्रण । आह्वान ।
२. ध्वजा । उ॰— प्रकट सजीव चित्र सा था शून्य पट पर दंडहीन केतन दश के निकेतन में ।—साकेत, पृ॰ ३६७ ।
३. चिह्न । प्रतीक ।
४. घर ।
५. धब्बा । दाग (को॰) ।
६. शरीर (को॰) ।
७. स्थान । जगह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केतन n. a summons, invitation, Mn. iv, 110; MBh.; MārkP.
a house, abode, MBh.; R.; BhP.; Kathās.
‘abode of the soul’, the body, Gīt. vii, 5 (ifc. f(आ). )
place, site, Kathās. xxvi, 44
sign, mark, symbol (of a deity), ensign (of a warrior), flag or banner (e g. वानर-क्˚, ‘one who has a monkey as his ensign or arms’, MBh.; see also मकर-क्˚, &c.), MBh.; R.; Ragh. ix, 38
business, indispensable act, Mālatīm.
केतन ˚तय, &c. See केत.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (308,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केतनं [कित्-ल्युट्] 1 A house, an abode; अकलितमहिमानः केतनं मगलानां Māl. 2. 9; मम मरणमेव वरमतिवितथकेतना Gīt. 7. --2 An invitation, summons. --3 Place, site. --4 A flag, banner; भग्नं भीमेन मरुता भवतो रथकेतनं Ve. 2. 23; Śi. 14. 28; R. 9. 39. --5 A sign, symbol; as in मकरकेतन. --6 An indispensable act (also religious); निवापांजलिदानेन केतनैः श्राद्धकर्मभिः । तस्योपकारे शक्तस्त्वं किं जीवन् किमुतान्यथा Ve. 3. 16. --7 A spot, mark.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0422-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केतन न० कित--भावाधिकरणकर्म्मकरणेषु यथायथं ल्युट् । १ निमन्त्रणे, २ ध्वजे, ३ अम० । ४ चिह्ने, ५ गृहे हेमच० । ६ स्थाने शब्दरत्ना० । ७ कृत्ये मेदि० । तत्र निमन्त्रणे “प्रतिगृह्य द्विजोविद्वानेकोद्दिष्टस्य केतनम्” मनुः । “यावन्तः पति- ताविप्रा जःडोन्मत्तास्तथैव च । दैवे वाप्यथ वा पित्र्ये तावन्ना र्हन्ति केतनम्” । मनुः वासे “न तत्र वृक्षच्छाया वा पानीयं केतनानि च” भा० व० १३३६९ । ध्वजे । “भग्नं भीमेन मरुता भवतो रथकेतनम्” वेणी० “स- माललम्बे वृषराजकेतनः” कुमा० “व्यद्रवन्त रणे भीता विकीर्ण्णायुधकेतनाः” भा० व० १४३०० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2230,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केतनं, क्ली, (कित् निवासाद्यर्थेषु + कर्म्मभावकरणा- धिकरणादिषु यथायथं ल्युट् ।) ध्वजः । (यथा, रघुवंशे ९ । ३९ । “अपतुषारतया विशदप्रभैः सुरतसङ्गपरिश्रमनोदिभिः । कुसुमचापमतेजयदंशुभि- र्हिमकरो मकरोर्ज्जितकेतनम्” ॥) कार्य्यम् । निमन्त्रणम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ११३ ॥ (यथा, मनुः । ४ । ११० । “प्रतिगृह्य द्विजो विद्वान् एकोद्दिष्टस्य केतनम् । त्र्यहं न कीर्त्तयेद्ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके” ॥) चिह्नम् । गृहम् । इति हेमचन्द्रः । (यथा, रामायणे १ । ७४ । ८ । “स त्वं धर्म्मपरो भूत्वा कश्यपाय वसुन्धराम् । दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः” ॥) स्थानम् । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, विष्णुपुराणे १ । ११ । ९ । “एतद्राजासनं सर्व्वभूभृत्संश्रयकेतनम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-186-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
केतनकेतन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: केत + णिच्+ल्युट्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

केतन 📚 ➤ घर, आवास
संस्कृत: पताका, कृत्यम्, उपनिमन्त्रणम् · पर्याय: पताका, वैजयन्ती, ध्वज, केतु, ललाम

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
केतन 📚निमंत्रण । आह्वान🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
केतन
झण्डा (२.८.९९) — पताका, वैजयन्ती, ध्वज

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • केतन: केत + णिच्+ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें