🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:01:12 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्रांत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्रांत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्रांत

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्रांत
क्रांत
krāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रांत १ वि॰ [सं॰ क्रान्त]
१. जिसे कोई वस्तु ऊपर से आकार छेंके हो । जिसे कोई वस्तु ऊपर से छोपे हो । दबा या ढका हुआ ।
२. जुसपर आक्रमण हुआ हो । ग्रस्त । उ॰—महाबली विक्रम विक्रांत क्रांत मंदर गिरि कीन्हे ।—रघुराज (शब्द॰) । यौ॰—भाराक्रांत । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होना ।
३. आगे बढा हुआ । अतीत । यौ॰—सीमाक्रांत । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होना ।
४. गत । गया हुआ (को॰) ।
क्रांत २ संज्ञा पुं॰
१. घोडा ।
२. पैर ।
३. कदम । डग (को॰) ।
४. जाना । गमन । चलना (को॰) ।
५. किसी ग्रह के साथ चंद्र का योग होना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रान्त mfn. gone, gone over or across
spread, extended
attacking, invading, gone to or against
overcome (as by astonishment), Ragh. xiv, 17
surpassed
क्रान्त (अस्), m. a horse, L.
(in astron.) declination, W.
क्रान्त (अम्), n. a step (विष्णोः क्रान्त, ‘the step of Viṣṇu’, N. of a ceremony, ŚBr. xiii; cf. विष्णु-क्रम), ŚBr.; Mn. xii, 121
(in astron.) a certain aspect when the moon is in conjunction with a planet.
क्रान्त क्रान्ति, &c. See √ क्रम्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (320,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रांत p. p. Gone, passed over, traversed &c.; (p. p. of क्रम् q. v.). --तः 1 A horse. --2 A foot, step. --3 Declination. --तं 1 Going, passing. --2 A step. --3 A certain aspect in astronomy (when the moon is in conjunction with a planet). --Comp. --दर्शिन् a. omniscient.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0430-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रान्त पुंस्त्री क्रम--कर्त्तरि क्त । १ वोटके स्त्रियां जाति- त्वेऽपि संयोगोपधत्वात् टाप् । कर्म्मणि--क्त । २ आक्रा- न्ते ३ आरूढे च त्रि० “क्रान्तं रुचा काञ्चनवप्रभाजा” माघः “अश्वक्रान्ते! “रथक्रान्ते! विष्णुक्रान्ते! वसुन्धरे!” स्नानमन्त्रः । ४ पादेन्द्रिये न० । “मनसीन्दुं दिशः श्रोत्रे क्रान्ते विष्णुं बले हरम्” मनुः “क्रान्ते पादेन्द्रिये” कुल्लू० । भावे--क्त । ५ क्रमणे न० । कृदभिहि- तो भावोद्रव्यवत् प्रकाशते” इत्युक्तेः ६ क्रमणकर्म्मणि न० “विष्णोः क्रान्तमसीतीमे लोकाः विष्णोर्विकमणं विष्णोर्विक्रान्तं विष्णोः क्रान्तम्” शंत० ब्रा० ५ । ४ । २ । ६ । कर्त्तरिक्त । ७ वृहत्यां स्त्री राजनि० ८ अतीते त्रि० क्रान्तदर्शी
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2312,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रान्तः, पुं, (क्रम्यते आक्रम्यते इति । क्रम + क्तः ।) घोटकः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (पादेन्द्रियम् । यथा, मनौ । १२ । १२१ । “मनसीन्दुं दिशः श्रोत्रे क्रान्ते विष्णुं बले हरम् । वाच्यग्निं मित्रमुत्सर्गे प्रजने च प्रजापतिम्” ॥ “क्रान्ते पादेन्द्रिये विष्णुमिति” । कुल्लूकभट्टः ॥ भावे + क्तः । क्ली, आरूढम् । क्रमणम् । यथा माघे । “क्रान्तं रुचा काञ्चनवप्रभाजा” ॥ यथा च शतपथब्राह्मणे ५ । ४ । २ । ६ । “विष्णोः क्रान्तमसीतीमे लोकाः विष्णो- र्विक्रमणं विष्णोर्विक्रान्तं विष्णोः क्रान्तम्” ॥) आक्रान्ते त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-216-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्रांतउमा-कोश क्रांत: जिसे कोई वस्तु ऊपर से आकार छेंके हो । जिसे कोई वस्तु ऊपर से छोपे हो । … 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्रांत 📚 ➤ जिसे कोई वस्तु ऊपर से आकार छेंके हो । जिसे कोई वस्तु ऊपर से छोपे हो । … उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्रांत 📚जिसे कोई वस्तु ऊपर से आकार छेंके हो । जिसे कोई वस्तु ऊपर से छोपे हो । …🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें