🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:16:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्लेदन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्लेदन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्लेदन

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: making wet, moistening, Suśr.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्लेदन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. क्लेदन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्लेदन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्लेदनम्क्लेदनेक्लेदनानि
द्वितीयाक्लेदनम्क्लेदनेक्लेदनानि
तृतीयाक्लेदनेनक्लेदनाभ्याम्क्लेदनैः
चतुर्थीक्लेदनायक्लेदनाभ्याम्क्लेदनेभ्यः
पञ्चमीक्लेदनात् / क्लेदनाद्क्लेदनाभ्याम्क्लेदनेभ्यः
षष्ठीक्लेदनस्यक्लेदनयोःक्लेदनानाम्
सप्तमीक्लेदनेक्लेदनयोःक्लेदनेषु
सम्बोधनहे क्लेदनहे क्लेदनेहे क्लेदनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्लेदन
क्लेदन
kledana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्लेदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शरीर में पाँच प्रकार की श्लेष्माओं में से एक । यह आमाशय में उत्पन्न होती, वहीं रहती और भोजन पचाती है । शेष चारों श्लेष्माएँ भी इसी की सहायता से काम करती हैं ।
२. पसीना लाने का कार्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लेदन mfn. making wet, moistening, Suśr.
क्लेदन m. phlegm, phlegmatic or watery humor (cf. कफ), L.
a species of phlegm, L.
क्लेदन n. wetting, moistening, Suśr.; BhP.
oozing, trickling, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (323,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लेदन a. [क्लिद् णिच् ल्युट्] Wetting, making wet. --नः Phlegm. --नं 1 Wetting, moistening. --2 Trickling, oozing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लेदन पु० क्लेदयति क्लिद--णिच् ल्यु । क्लेदकारके देहस्थे श्लेष्मभेदे तद्विवृतिः भावप्रकाशे “कफस्यैतानि नामानि क्लेदनश्चावलम्बनः । रसनः स्ने- हनश्चापि श्लेष्मणः स्थानभेदतः । अथ क्लेदनादीनां स्थानान्याह “आमाशयेऽथ हृदये कण्ठे शिरसि सन्धिषु । स्थानेष्वेषु मनुष्याणां श्लेष्मा तिष्टत्यनुक्रमात्” । र्दाषाणां सकलशरीरव्यापिनामपि पञ्च पञ्च स्थानानीति बाहुल्या- भिप्रायेणेक्तानि । तथाच वागभटः “इति प्रायेण दो- षाणां स्थानान्येकीकृतात्मनाम । व्यापिनामपि जानीयात् कर्म्माणि च पृथक् पृथक्” । चरकश्च “ते व्यापिनोऽंप हृन्नाभ्योरधोमध्योर्द्ध्वसंश्रयाः” इति । अथ तत्तत्स्थानग- तस्य श्लेष्मणः कर्म्माण्याह “क्लेदनः क्लेदयत्यन्नमात्मश- क्त्यापराण्यपि । अनुगृह्णाति च श्नष्मस्थानान्यदक कर्म्मणा” । अयमर्थः क्लेदनोऽन्नं क्लेदयति तेन संहत- मन्नं भेदं प्राप्नोति । अपराण्यपि श्लेष्मस्थानानि हृद- यादीनि मार्गेण गत्वा तत्र तत्र हृदयालम्बनसन्धा रणरसग्रहणसमस्तेन्द्रियतर्पणसन्धिसंश्लेषणाद्युदक कर्म्म- भिरनुगृह्णानि उपकरोति । तथा च “रसयक्तात्मवीर्य्येण सृदयस्थावलम्बनम् । त्रिकसन्धारणं चापि विदधात्यव- लम्बनः” । त्रिकं शिरोबाहुद्वयसन्धिः । “उभावपि ततः सौम्यौ तिष्ठतश्चान्तिके यतः । ततो “रसान्विजानी- यात् रसनारसनौ समौ” । रसना ररुनेन्द्रियं ण्सनः क- ण्ठस्थकफः । “स्नेहनः स्नेहदानेन समस्तन्द्रियतर्पणः । [] श्लेष्मणः सर्व्वसन्धीनां संश्लेषं विदधात्यसौ” । २ क्लेदका- रक जलादौ त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2348-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लेदनः, पुं, (क्लेदयति श्लेष्मादिभिरिति । क्लिद् + णिच् + कर्त्तरि ल्युः ।) कफः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ पञ्चप्रकारश्लेष्मान्तर्गतश्लेष्मविशेषः । इति सुखबोधः ॥ (भावे + ल्युट् । आर्द्रीकरणम् । यथा, भागवते ३ । २६ । ४३ । “क्लेदनं पिण्डनं तृप्तिः प्राणानाप्यायनोदनम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-222-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्लेदन" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्लेदनक्लेदन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: क्लिद् + णिच्+ल्युट्)
अन्य सम्भावना: क्लेदन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्लेदन 📚 ➤ शरीर में पाँच प्रकार की श्लेष्माओं में से एक । यह आमाशय में उत्पन्न हो… उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): making wet, moistening, Suśr.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्लेदन 📚शरीर में पाँच प्रकार की श्लेष्माओं में से एक । यह आमाशय में उत्पन्न हो…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • क्लेदन: क्लिद् + णिच्+ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬