🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:59:00 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्लेदन
kledana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्लेदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शरीर में पाँच प्रकार की श्लेष्माओं में से एक । यह आमाशय में उत्पन्न होती, वहीं रहती और भोजन पचाती है । शेष चारों श्लेष्माएँ भी इसी की सहायता से काम करती हैं ।
२. पसीना लाने का कार्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लेदन mfn. making wet, moistening, Suśr.
क्लेदन m. phlegm, phlegmatic or watery humor (cf. कफ), L.
a species of phlegm, L.
क्लेदन n. wetting, moistening, Suśr.; BhP.
oozing, trickling, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (323,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लेदन a. [क्लिद् णिच् ल्युट्] Wetting, making wet. --नः Phlegm. --नं 1 Wetting, moistening. --2 Trickling, oozing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लेदन पु० क्लेदयति क्लिद--णिच् ल्यु । क्लेदकारके देहस्थे श्लेष्मभेदे तद्विवृतिः भावप्रकाशे “कफस्यैतानि नामानि क्लेदनश्चावलम्बनः । रसनः स्ने- हनश्चापि श्लेष्मणः स्थानभेदतः । अथ क्लेदनादीनां स्थानान्याह “आमाशयेऽथ हृदये कण्ठे शिरसि सन्धिषु । स्थानेष्वेषु मनुष्याणां श्लेष्मा तिष्टत्यनुक्रमात्” । र्दाषाणां सकलशरीरव्यापिनामपि पञ्च पञ्च स्थानानीति बाहुल्या- भिप्रायेणेक्तानि । तथाच वागभटः “इति प्रायेण दो- षाणां स्थानान्येकीकृतात्मनाम । व्यापिनामपि जानीयात् कर्म्माणि च पृथक् पृथक्” । चरकश्च “ते व्यापिनोऽंप हृन्नाभ्योरधोमध्योर्द्ध्वसंश्रयाः” इति । अथ तत्तत्स्थानग- तस्य श्लेष्मणः कर्म्माण्याह “क्लेदनः क्लेदयत्यन्नमात्मश- क्त्यापराण्यपि । अनुगृह्णाति च श्नष्मस्थानान्यदक कर्म्मणा” । अयमर्थः क्लेदनोऽन्नं क्लेदयति तेन संहत- मन्नं भेदं प्राप्नोति । अपराण्यपि श्लेष्मस्थानानि हृद- यादीनि मार्गेण गत्वा तत्र तत्र हृदयालम्बनसन्धा रणरसग्रहणसमस्तेन्द्रियतर्पणसन्धिसंश्लेषणाद्युदक कर्म्म- भिरनुगृह्णानि उपकरोति । तथा च “रसयक्तात्मवीर्य्येण सृदयस्थावलम्बनम् । त्रिकसन्धारणं चापि विदधात्यव- लम्बनः” । त्रिकं शिरोबाहुद्वयसन्धिः । “उभावपि ततः सौम्यौ तिष्ठतश्चान्तिके यतः । ततो “रसान्विजानी- यात् रसनारसनौ समौ” । रसना ररुनेन्द्रियं ण्सनः क- ण्ठस्थकफः । “स्नेहनः स्नेहदानेन समस्तन्द्रियतर्पणः । [] श्लेष्मणः सर्व्वसन्धीनां संश्लेषं विदधात्यसौ” । २ क्लेदका- रक जलादौ त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2348-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लेदनः, पुं, (क्लेदयति श्लेष्मादिभिरिति । क्लिद् + णिच् + कर्त्तरि ल्युः ।) कफः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ पञ्चप्रकारश्लेष्मान्तर्गतश्लेष्मविशेषः । इति सुखबोधः ॥ (भावे + ल्युट् । आर्द्रीकरणम् । यथा, भागवते ३ । २६ । ४३ । “क्लेदनं पिण्डनं तृप्तिः प्राणानाप्यायनोदनम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-222-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्लेदन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें