🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:35:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्षोभण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्षोभण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्षोभण

अर्थ: कामदेव के पांच बाणों में से एक

व्युत्पत्ति: क्षुभ् + णिच् + ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्षोभण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. क्षोभण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्षोभण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षोभणःक्षोभणौक्षोभणाः
द्वितीयाक्षोभणम्क्षोभणौक्षोभणान्
तृतीयाक्षोभणेनक्षोभणाभ्याम्क्षोभणैः
चतुर्थीक्षोभणायक्षोभणाभ्याम्क्षोभणेभ्यः
पञ्चमीक्षोभणात् / क्षोभणाद्क्षोभणाभ्याम्क्षोभणेभ्यः
षष्ठीक्षोभणस्यक्षोभणयोःक्षोभणानाम्
सप्तमीक्षोभणेक्षोभणयोःक्षोभणेषु
सम्बोधनहे क्षोभणहे क्षोभणौहे क्षोभणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्षोभण
क्षोभण
kṣobhaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्षोभण १ वि॰ [सं॰]
१. क्षोभित करनेवाला । क्षोभक ।
क्षोभण २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. काम के पाँच बाणों में से एक ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षोभण mfn. shaking, agitating, disturbing, causing emotion, RV. x, 103, 1; R. iii, 36, 10
क्षोभण m. N. of Śiva, MBh. xii, 10384
of Viṣṇu, ib. xiii, 6990
N. of one of the five arrows of the god of love, Gīt. viii, 1, Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (331,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षोभणं [क्षुभ्-णिच् ल्युट्] 1 Agitating, disturbing. --णः One of the five arrows of Kāmadeva. --2 An epithet of (a) Viṣṇu, (b) Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0439-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षोभण त्रि० क्षुभ--णिच्--ल्यु । १ क्षोभजनके । २ कामवाणविशेषे पु० पञ्चवाणशब्दे विवृतिः ३ शिवे पु० । “नमो बुद्धाय लुब्धाय क्षुब्धाय क्षोभणाय च” भा० शा० २८६ अ० शिवसहस्रनाम । ४ विष्णौ । “उद्भवः क्षोभणो देवः श्रुत- गर्भोरमेश्वरः” विष्णुसं० तस्य च सृष्टिकाले प्रकृत्यादि- क्षोभकत्वात्तथात्वम् यथाह विष्णु पु० “प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्यात्मेच्छया प्रभुः । क्षोभयामास भगवान् सर्ग- कालेऽव्ययाव्ययौ” । भावे ल्युट् । ५ क्षोभणे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2410,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षोभणं, त्रि, (क्षुभ् + णिच् + ल्युः ।) क्षोभजन- कम् । सञ्चलनकारकम् । यथा, -- “आहताङ्गैः ससस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा । अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम् ॥” इति रामायणे । ३ । ३६ । १० ॥ “क्षोभणं क्षोभकर्त्तारम् ।” इति तट्टीका ॥ (की भावे ल्य ट । क्षोभः ॥)
क्षोभणः, पुं, (क्षुभ + णिच् + ल्युः ।) वटुकभैरवः । यथा, विश्वसारोद्धारतन्त्रे तस्य स्तोत्रम् । “कङ्कालधारी मुण्डी च व्यालयज्ञोपवीतवान् । जृम्भणो भोहनस्तम्भी मारणः क्षोभणस्तथा ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-264-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "क्षोभण" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्षोभणक्षोभण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: क्षोभण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्षोभण 📚 ➤ कामदेव के पांच बाणों में से एक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्षोभण 📚क्षोभित करनेवाला । क्षोभक🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • क्षोभण: क्षुभ् + णिच् + ल्युट् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬