🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:11:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्षोभण
kṣobhaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्षोभण १ वि॰ [सं॰]
१. क्षोभित करनेवाला । क्षोभक ।
क्षोभण २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. काम के पाँच बाणों में से एक ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षोभण mfn. shaking, agitating, disturbing, causing emotion, RV. x, 103, 1; R. iii, 36, 10
क्षोभण m. N. of Śiva, MBh. xii, 10384
of Viṣṇu, ib. xiii, 6990
N. of one of the five arrows of the god of love, Gīt. viii, 1, Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (331,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षोभणं [क्षुभ्-णिच् ल्युट्] 1 Agitating, disturbing. --णः One of the five arrows of Kāmadeva. --2 An epithet of (a) Viṣṇu, (b) Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0439-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षोभण त्रि० क्षुभ--णिच्--ल्यु । १ क्षोभजनके । २ कामवाणविशेषे पु० पञ्चवाणशब्दे विवृतिः ३ शिवे पु० । “नमो बुद्धाय लुब्धाय क्षुब्धाय क्षोभणाय च” भा० शा० २८६ अ० शिवसहस्रनाम । ४ विष्णौ । “उद्भवः क्षोभणो देवः श्रुत- गर्भोरमेश्वरः” विष्णुसं० तस्य च सृष्टिकाले प्रकृत्यादि- क्षोभकत्वात्तथात्वम् यथाह विष्णु पु० “प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्यात्मेच्छया प्रभुः । क्षोभयामास भगवान् सर्ग- कालेऽव्ययाव्ययौ” । भावे ल्युट् । ५ क्षोभणे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2410,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षोभणं, त्रि, (क्षुभ् + णिच् + ल्युः ।) क्षोभजन- कम् । सञ्चलनकारकम् । यथा, -- “आहताङ्गैः ससस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा । अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम् ॥” इति रामायणे । ३ । ३६ । १० ॥ “क्षोभणं क्षोभकर्त्तारम् ।” इति तट्टीका ॥ (की भावे ल्य ट । क्षोभः ॥)
क्षोभणः, पुं, (क्षुभ + णिच् + ल्युः ।) वटुकभैरवः । यथा, विश्वसारोद्धारतन्त्रे तस्य स्तोत्रम् । “कङ्कालधारी मुण्डी च व्यालयज्ञोपवीतवान् । जृम्भणो भोहनस्तम्भी मारणः क्षोभणस्तथा ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-264-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "क्षोभण" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें